પરફોર્મન્સ પાથ મેપ

કોઈપણ નવી કુશળતા શીખવી એ અંધારા ઓરડામાં હાથ મારવા જેવું છે, જો તમારી પાસે કોઈ નક્કર નકશો ન હોય તો. મોટાભાગના લોકો ઉત્સાહથી શરૂ કરે છે અને અધવચ્ચે અટકી જાય છે, કારણ કે તેમને ખબર નથી હોતી કે હવે પછીનું પગલું કયું છે. પરફોર્મન્સ પાથ મેપ એટલે એક સ્પષ્ટ, તબક્કાવાર રસ્તો. જેમ કરાટેમાં સફેદ પટ્ટાથી લઈને કાળા પટ્ટા સુધીના સ્પષ્ટ પડાવો હોય છે, તેમ અહીં પણ શિખાઉ માણસથી માંડીને ઉસ્તાદ બનવા સુધીના ચોક્કસ સીમાચિહ્નો નક્કી કરેલા હોય છે. આ માત્ર સિદ્ધાંત નથી, પણ તમે ખરેખર શું કરી શકો છો તેનો પુરાવો છે.

આ વિચાર કેથી સિએરાએ ૨૦૧૫માં આવેલા પોતાના પુસ્તક 'બેડએસ: મેકિંગ યુઝર્સ ઓસમ'માં રજૂ કર્યો હતો. તેમનો તર્ક સીધો હતો: માણસને માત્ર સાધન આપવાથી તે કાબેલ નથી બનતો. તેને એ જોવું પડે છે કે આજે તે ક્યાં ઊભો છે અને કાલે તે આગલા સ્તરે કેવી રીતે પહોંચશે. આ નકશામાં દરેક સ્તરે માત્ર માહિતી નથી હોતી, પણ નક્કર પરિણામ અને સ્વ-મૂલ્યાંકન હોય છે. જ્યાં સુધી તમે એક પડાવની કસોટી પાર ન કરો, ત્યાં સુધી આગળનો રસ્તો દેખાતો નથી.

આ મોડેલ એટલા માટે અગત્યનું છે કારણ કે તે દિશાહીન મહેનતનો ભ્રમ ભાંગી નાખે છે. લોકો વર્ષો સુધી એક જ જગ્યાએ ઘૂમરાયા કરે છે અને માને છે કે તેઓ અનુભવી થઈ ગયા. હકીકતમાં તેઓ એક જ દિવસના અનુભવને સો વાર જીવતા હોય છે. જ્યારે તમારી સામે આવો મેપ હોય, ત્યારે પ્રગતિ માપી શકાય છે. તમને ખબર પડે છે કે તમારી નબળાઈ ક્યાં છે અને હવે કઈ ચોક્કસ આવડત કેળવવાની જરૂર છે. આત્મવિશ્વાસ કોઈ ભાષણથી નથી આવતો, આવી માપી શકાય તેવી સિદ્ધિઓથી જન્મે છે.

આપણા વોટ્સએપ અને સોશિયલ મીડિયાના યુગમાં આની સૌથી વધુ જરૂર છે. કોઈ નિવૃત્ત વડીલ સ્માર્ટફોન વાપરવાનું શરૂ કરે ત્યારે તેને કોઈ મેપ નથી અપાતો. પરિણામે, તે ફોરવર્ડ મેસેજ વાંચવા અને ફેક ન્યૂઝ આગળ ધકેલવાના પ્રાથમિક સ્તરે જ આખી જિંદગી અટવાઈ જાય છે. જો તેમની પાસે ડિજિટલ સાક્ષરતાનો આવો પાથ મેપ હોય, તો પહેલો પડાવ મેસેજ મોકલવાનો હોય, બીજો પડાવ ગૂગલ પર ફેક્ટ-ચેક કરવાનો હોય અને ત્રીજો પડાવ અસલી-નકલી માહિતી પારખીને અફવા અટકાવવાનો હોય. આજે અડધો દેશ સોશિયલ મીડિયા વાપરે છે, પણ સાચી માહિતી ચકાસવાના બીજા સ્તરે પણ પહોંચ્યો નથી.

સાધન હાથમાં આવવાથી કોઈ કારીગર નથી બનતું; આગળ વધવાનો નકશો ન હોય તો માણસ શિખાઉ અવસ્થામાં જ ઘરડો થઈ જાય છે.