પોઝ ફ્રેમવર્ક

કોઈ અણગમતી વાત સાંભળતાં જ ઉકળી ઊઠવું એ આપણી જૂની જૈવિક બીમારી છે. આપણું મગજ વિચારવાનું બંધ કરીને સીધું હુમલો કરવાનું પસંદ કરે છે. મુશ્કેલ સંબંધો અને ગૂંચવાયેલી સામાજિક પરિસ્થિતિઓમાં આ ઉતાવળ જ સંબંધોનો કચ્ચરઘાણ વાળી નાખે છે. આ ઉતાવળિયા આવેગને કાબૂમાં લેવા માટે એન્જેલા ટોમલિન અને સ્ટેફન વિહવેગે વર્ષ ૨૦૧૬માં પોતાના પુસ્તક 'ટેકલિંગ ધ ટફ સ્ટફ'માં એક પદ્ધતિ આપી, જેને 'પોઝ' (PAUSE) ફ્રેમવર્ક કહે છે. આ કોઈ આધ્યાત્મિક ધ્યાન નથી, પણ સંકટ સમયે વ્યવહારુ ડહાપણ જાળવી રાખવાનું પદ્ધતિસરનું સાધન છે.

આ મોડેલ પાંચ અંગ્રેજી અક્ષરોના પગથિયાં પર ચાલે છે. પહેલાં 'પર્સીવ' એટલે કે સામે શું બની રહ્યું છે અને તમારા પોતાના મનમાં કયા પૂર્વગ્રહો જાગ્યા છે તે તટસ્થ બનીને જુઓ. બીજું 'આસ્ક', એટલે કે કોઈ નિષ્કર્ષ બાંધતાં પહેલાં જરૂરી પ્રશ્નો પૂછો. ત્રીજું 'અંડરસ્ટેન્ડ', જેમાં સામેવાળા માણસની મજબૂરી કે દૃષ્ટિકોણ સમજવાનો પ્રયાસ કરવાનો છે. ચોથું 'સ્ટ્રેટેજાઈઝ', એટલે કે સ્થિતિ સુધારવા માટે શાંતિથી યોજના બનાવો. અને છેલ્લે 'ઇવેલ્યુએટ', એટલે કે લીધેલા પગલાંનું પરિણામ તપાસો. આવેગ અને કૃત્ય વચ્ચે એક નાનકડી દીવાલ ઊભી કરવાની આ કળા છે.

આપણા સમાજમાં સંબંધો તૂટવાનું મુખ્ય કારણ મતભેદ નથી, પણ પળવારનો અહંકાર છે. ધારો કે દીકરા કે દીકરીના લગ્નની વાત ચાલે છે. છોકરી પક્ષવાળા કોઈ પરંપરાગત રીતરિવાજ માનવાની ના પાડે છે. સામાન્ય રીતે વડીલો તરત માની લે છે કે આ આપણું અપમાન છે અને નાતજાતના ખોટા ગર્વમાં વાત ત્યાં જ અટકાવી દે છે. આ જગ્યાએ અટકવું પડે. ગુસ્સે થવાને બદલે પૂછવું પડે કે તેમની મુશ્કેલી શું છે. કદાચ તેમનું બજેટ ટૂંકું હોય અથવા જૂની પદ્ધતિ તેમને વ્યવહારુ ન લાગતી હોય. કારણ સમજો તો રસ્તો નીકળે.

જ્યાં સુધી તમે તમારી સહજ પ્રતિક્રિયાને પકડી રાખતા નથી, ત્યાં સુધી તમે નિર્ણયો લેતા નથી, માત્ર સંજોગોના ગુલામ બનો છો. સામાજિક કજિયા અને કૌટુંબિક તણાવ મોટાભાગે અડધા અધૂરા અર્થઘટનમાંથી જન્મે છે. જ્યાં ખુલાસો પૂછવાનો હોય ત્યાં આપણે સીધો ચુકાદો આપી દઈએ છીએ. સંબંધોને સાચવવા માટે બોલવા કરતાં થોભવું વધુ અગત્યનું છે.

મોંમાંથી છૂટેલો શબ્દ પાછો નથી વળતો, પણ બે સેકન્ડનો ઠરેલ વિરામ આખા વંશનો સંબંધ બચાવી લે છે.