સત્તા મેળવવાના માર્ગો

સત્તા કોઈ ભેટ નથી જે તમને સદાચારના બદલામાં મળે. ઓફિસમાં કે સમાજમાં જેને ખરેખર નિર્ણયો લેવાની તાકાત જોઈએ છે, તેણે ભ્રમણાઓ છોડવી પડે છે. સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર જેફરી ફેફરે આ વિષયનું ઊંડું વિશ્લેષણ કર્યું છે. એમનો સીધો તર્ક છે કે કામ સારું કરવા માત્રથી પ્રમોશન કે સત્તા મળતાં નથી. સત્તા મેળવવા માટે સંબંધોનું નેટવર્ક, પોતાના કામનું આક્રમક માર્કેટિંગ, સંસાધનો પર અંકુશ અને સંઘર્ષથી ન ડરવાની આવડત જોઈએ છે. દુનિયા ન્યાયી છે એવો બાળબોધ પકડી રાખનારા લોકો હંમેશાં છેવાડે બેસી રહે છે.

મોટા ભાગના માણસો માને છે કે કામ પોતે બોલશે. ફેફર કહે છે કે કામ ક્યારેય બોલતું નથી, તમારે પોતે ઢોલ પીટવો પડે છે. સત્તા એ લોકો પાસે જાય છે જેઓ સંગઠનની અંદર અગત્યની માહિતી અને કડીઓ સાચવીને બેઠા છે. જ્યાં સુધી તમે માત્ર આજ્ઞાકારી કારકૂન બનીને ટેબલ પર ફાઈલો ક્લિયર કરશો, ત્યાં સુધી તમે માત્ર ઉપયોગી સાધન રહેશો, પાવર પ્લેયર નહીં બનો. સત્તા એ કળા છે જેમાં નિયમોનું પાલન કરવા કરતાં નિયમો કોણ નક્કી કરે છે તે જોવાનું હોય છે.

આ વાત કોઈ પણ સરકારી કે પ્રાઇવેટ બેંકની લોન શાખામાં સ્પષ્ટ દેખાય છે. ધારો કે બેંકમાં બે મેનેજર છે, સુરેશ અને નરેશ. સુરેશ સવારથી સાંજ સુધી લોનની ફાઈલો ચકાસે છે, સચોટ હિસાબ રાખે છે અને કોઈ ભૂલ કરતો નથી. પણ નરેશ આખો દિવસ શાખાના મોટા બિલ્ડરો, લોકલ વેપારીઓ અને રિજનલ હેડ સાથે ચા પીવે છે. જ્યારે મોટા ટાર્ગેટ પૂરા કરવાના આવે કે પ્રમોશનની વાત આવે, ત્યારે બાજી નરેશ મારી જાય છે. સુરેશ ખૂણામાં બેસીને અફસોસ કરે છે કે પોતે પ્રામાણિક હોવા છતાં પાછળ કેમ રહી ગયો.

વાસ્તવિકતા એ છે કે નરેશે સત્તાના સાચા માર્ગો પકડ્યા હતા. તેણે સંબંધોની મૂડી ઊભી કરી અને બતાવ્યું કે પોતે પરિણામ લાવી શકે છે. બેંક કે કોર્પોરેટ જગત માત્ર ડેટા એન્ટ્રીથી નથી ચાલતું, ત્યાં નેટવર્કિંગ અને પોતાની હાજરી નોંધાવવાની ક્ષમતા રાજ કરે છે. જો તમારે માત્ર જીવવું હોય તો કામ કરો, પણ જો સિસ્ટમ ચલાવવી હોય તો સત્તાના ખેલ સમજવા પડશે.

નમ્રતા એ સારો અંગત ગુણ હોઈ શકે, પણ સત્તાના દરબારમાં તે આત્મહત્યા સમાન છે.