ઓવરફંક્શનિંગ

બીજાની ચિંતા પોતાના ખભા પર ઉઠાવી લેવાની આદતને મનોવિજ્ઞાનમાં ઓવરફંક્શનિંગ કહે છે. અમેરિકન મનોચિકિત્સક મરે બોવેને ફેમિલી સિસ્ટમ્સ થિયરીમાં આ શબ્દ આપ્યો હતો. જ્યારે પણ સંબંધોમાં તણાવ વધે છે, ત્યારે એક વ્યક્તિ અચાનક તમામ નિયંત્રણ પોતાના હાથમાં લઈ લે છે. તે સામેવાળાના પ્રશ્નો ઉકેલવા દોડે છે. તે સલાહો આપે છે, નિર્ણયો થોપે છે અને મહેનત બમણી કરે છે. આ કોઈ પ્રેમ કે ઉદારતા નથી, પોતાની ગભરામણ શાંત કરવાની ચાલાકી છે.

આ વર્તનની સામે એક અનિવાર્ય પ્રતિક્રિયા જન્મે છે: સામેની વ્યક્તિ આળસુ બની જાય છે. જ્યારે તમે કોઈનું કામ સતત કરવા માંડો, ત્યારે તે વ્યક્તિ પોતાની જવાબદારી ભૂલી જાય છે. તમે જેટલા વધુ સક્રિય થાઓ છો, તે એટલો વધુ પાંગળો બને છે. પરિણામે એક પક્ષ થાકીને લોથપોથ થઈ જાય છે અને કચવાટ અનુભવે છે. બીજો પક્ષ કાયમ માટે નિર્ભર રહી જાય છે. સંસ્થા હોય કે પરિવાર, અતિશય દોડાદોડ કરતો માણસ આખરે વ્યવસ્થાને અપંગ બનાવે છે.

દલાલ સ્ટ્રીટ પર આ રોગ વારંવાર જોવા મળે છે. માની લો કે જીતુભાઈ સિનિયર ઇન્વેસ્ટર છે અને પોતાના નાના ભાઈનું ડીમેટ ખાતું પણ પોતે જ સંભાળે છે. શેર ક્યારે ખરીદવો, ક્યારે વેચવો, કઈ કંપનીમાં જોખમ છે—બધો ભાર જીતુભાઈ પોતાના માથે રાખે છે. ભાઈને ફક્ત નફાની રકમ મોકલે છે. જીતુભાઈ માને છે કે પોતે મદદ કરી રહ્યા છે. પણ હકીકતમાં તેઓ ભાઈને બજારની ગંભીરતા શીખવા જ નથી દેતા. જે દિવસે પોર્ટફોલિયો તૂટે છે, તે દિવસે ભાઈ જીતુભાઈ પર દોષનો ટોપલો ઢોળે છે.

જવાબદારીની સરહદ નક્કી કરતાં આવડવું જોઈએ. બીજાના ભાગનું કામ છીનવી લેવું એ મદદ નથી, અતિક્રમણ છે. પોતાની સીમા સાચવવી એ પણ એક પરિપક્વતા છે.

જે માણસ આખી દુનિયાનો ભાર એકલો ઉપાડવાનો ઢોંગ કરે છે, તે પોતાના જ પગ નીચે ખાડો ખોદી રહ્યો હોય છે.