ન્યૂક્લિયર વિન્ટર થિયરી

અણુબોમ્બ ફૂટે ત્યારે તાત્કાલિક થતો વિનાશ તો માત્ર શરૂઆત છે. ખરી તબાહી પાછળથી આવે છે. ન્યૂક્લિયર વિન્ટરની થિયરી કહે છે કે મોટા પાયે થતા અણુવિસ્ફોટોથી આકાશમાં ધુમાડો, રાખ અને કાળી મેશનું એવું જાડું પડ બંધાઈ જશે કે સૂર્યપ્રકાશ પૃથ્વી સુધી પહોંચી જ નહીં શકે. મહિનાઓ સુધી ધરતી અંધકારમાં ડૂબી જશે. તાપમાન શૂન્ય નીચે સરકી જશે, ખેતી નષ્ટ થશે અને બચી ગયેલા લોકો ભૂખમરાથી ખતમ થઈ જશે. એટલે કે, યુદ્ધ જીતનારો પક્ષ પણ જીવતો નહીં બચે.

આ વિચાર વૈજ્ઞાનિક કાર્લ સાગન અને તેમના સાથી સંશોધકોએ ૧૯૮૩માં દુનિયા સામે મૂક્યો હતો. શીત યુદ્ધના જમાનામાં અમેરિકા અને સોવિયેત યુનિયન પોતાની તાકાત બતાવવા હજારો મિસાઈલો ખડકી રહ્યા હતા. વિજ્ઞાને ચેતવણી આપી કે અણુયુદ્ધમાં કોઈ વિજેતા હોતો જ નથી. તમે દુશ્મનને ભસ્મ કરવા જે આગ લગાડો છો, તેનો ધુમાડો આખરે તમારા પોતાના ફેફસાં અને સૂર્યને પણ ગૂંગળાવી નાખે છે. આ માત્ર હવામાનશાસ્ત્ર નથી, માનવીય મૂર્ખામીનું સચોટ મોડેલ છે.

આ મોડેલ માત્ર વૈશ્વિક રાજકારણ પૂરતું મર્યાદિત નથી. આપણા રોજિંદા સંઘર્ષોમાં પણ લોકો આવી જ સર્વનાશક વૃત્તિ ધરાવતા હોય છે. પોતાના અહંકારને પોષવા માટે વ્યક્તિ ઘણી વાર એવો ‘બ્રહ્માસ્ત્ર’ જેવો ઘા કરે છે જે સામેવાળાને તો પાડી જ દે, પણ આસપાસની આખી વ્યવસ્થાને થીજવી નાખે છે. સામેવાળાને પાઠ ભણાવવાના ઝનૂનમાં આપણે એ ભૂલી જઈએ છીએ કે યુદ્ધ પત્યા પછી જે કાતિલ ઠંડી અને અંધકાર છવાશે, તેમાં શ્વાસ આપણે પોતે પણ લેવાનો છે.

અમદાવાદની એક જૂની પોળમાં રહેતા સંયુક્ત કુટુંબનો વિચાર કરો. ત્રણ ભાઈઓ વચ્ચે વારસાની મિલકત અને પેઢીના વહીવટ બાબતે કજિયો ચાલતો હતો. વચેટ ભાઈએ પોતાના ભાગ માટે એવો પિત્તો ગુમાવ્યો કે પોલીસ ફરિયાદ ઠોકી દીધી અને પેઢીની ચોપડીઓ જપ્ત કરાવી દીધી. મોટા ભાઈની આબરૂ ધૂળધાણી થઈ ગઈ. પણ પરિણામ શું આવ્યું? પેઢી બંધ થઈ, બેંકની લોન અટકી, સંબંધીઓએ સંબંધ કાપી નાખ્યા અને આખા ખાનદાનની શાખ માટીમાં મળી ગઈ. વચેટ ભાઈ જીત્યો નહીં, આખા કુટુંબ પર વેરઝેરનો ન્યૂક્લિયર વિન્ટર છવાઈ ગયો.

સામેવાળાને રાખ કરી દેવાની જીદમાં માણસ અવારનવાર એ ભૂલી જાય છે કે સૂર્ય ઢંકાઈ જશે ત્યારે ઠંડી એને પણ લાગવાની છે.