ઇગ્નીશન ઇન્ટરવલ

એન્જિનિયરિંગમાં આ એક સાદો યાંત્રિક નિયમ છે. મલ્ટી-સિલિન્ડર એન્જિનમાં બધા સિલિન્ડર એકસાથે ભડકો નથી કરતા. દરેક સિલિન્ડર વચ્ચે ચોક્કસ સમય અને ખૂણાનું અંતર રાખવું પડે છે. એને ટેકનિકલ ભાષામાં ઇગ્નીશન ઇન્ટરવલ કહે છે. જો બધા પિસ્ટન એક જ સેકન્ડે આગ પકડે, તો એન્જિન ગતિ પકડવાને બદલે ફાટી જાય. આ શબ્દ કોઈ સેલ્ફ-હેલ્પ લેખકે ઘડેલો નથી, પણ મિકેનિકલ ભૌતિકશાસ્ત્રનો આ સિદ્ધાંત માનવ સંબંધો અને સામાજિક ગરમીને સમજવા માટે અકસીર છે.

આપણે માનીએ છીએ કે ઉત્સાહ કે સમસ્યાઓનો એકસામટો નિકાલ સારો. વાસ્તવિકતા ઊંધી છે. ઊર્જા જ્યારે પણ છૂટી પડે, ત્યારે એ બે વિસ્ફોટ વચ્ચે ચોક્કસ આરામ અને અંતર માંગે છે. જો આગના બે તણખા વચ્ચે પૂરતો સમય ન મળે, તો સિસ્ટમ ઠંડી પડવાની તક ગુમાવે છે. મશીન હોય કે માનવી, સતત ઘર્ષણ સહન કરવાની કોઈની ક્ષમતા હોતી નથી. થોભવું એ નબળાઈ નથી, સિસ્ટમને સલામત રાખવાની યાંત્રિક શરત છે.

આ મોડેલ આપણા લગ્નપ્રસંગો અને નાત-જાતના મેળાવડાઓમાં સ્પષ્ટ સમજાય છે. ધારો કે પરિવારમાં કોઈ મોટો વિવાદ થયો છે. દીકરીના માંડવે કાકા-ભત્રીજા સામસામે આવી ગયા. જો તમે એક જ સાંજે બધા ખુલાસા કરવા બેસો, સગાઈના પેંડા વહેંચાતાં વહેંચાતાં જૂની મિલકતના હિસાબ માંડો અને સાથે સાથે જમણવારની વ્યવસ્થા પણ સુલઝાવવા જાઓ, તો માંડવો ઊખડી જશે. શાણા વડીલો આ જાણે છે. તેઓ વિસ્ફોટો વચ્ચે ઇન્ટરવલ રાખે છે. આજે માત્ર વહેવાર પતાવો, કાલે સવારે વાત કરીશું, પરમ દિવસે નિર્ણય લેશું. આગ ભડકવાના બે પ્રસંગો વચ્ચે સમયનું અંતર રાખવું પડે.

સંબંધોમાં બધું એકસાથે ઉકેલવાનો આગ્રહ પરિપક્વતા નથી, અધીરાઈ છે. બે કડવા સંવાદો વચ્ચે, બે નિર્ણયો વચ્ચે અને બે ઉત્સાહની ક્ષણો વચ્ચે પણ યોગ્ય અંતર જાળવો. જે ગાડીના એન્જિનમાં વિસ્ફોટનો તાલ ખોરવાય, એ ક્યારેય લાંબી મુસાફરી ખેંચી શકતી નથી.

બધા ભડકા એકસાથે કરશો તો ક્રાંતિ નહીં થાય, માત્ર એન્જિન સીઝ થઈ જશે.