આઇસબર્ગ મોમેન્ટ

ટાઇટેનિક જહાજ સપાટી પર તરતા બરફના ટુકડા સાથે અથડાયું નહોતું. એ પાણીની નીચે છુપાયેલા વિશાળ પહાડ સાથે અથડાયું હતું. સફર શાંત હતી, સંગીત વાગતું હતું અને અચાનક એક પળમાં બધું પલટાઈ ગયું. મેનેજમેન્ટ અને વ્યવહારુ દુનિયામાં આ સ્થિતિને 'આઇસબર્ગ મોમેન્ટ' કહે છે. આ એ ચોક્કસ ક્ષણ છે જ્યારે કોઈ નાની દેખાતી અડચણ સામે આવે છે અને તમને અચાનક ભાન થાય છે કે આ કોઈ છૂટોછવાયો ખણખોદ નથી, પણ સપાટી નીચે દબાયેલી એક પ્રચંડ આપત્તિની માત્ર નાનકડી ટોચ છે.

આ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તે ચોક્કસ નોંધાયું નથી. પણ આધુનિક બિઝનેસ અને ક્રાઈસિસ મેનેજમેન્ટમાં આ વિચાર જૂનો અને ઘણો વજનદાર છે. જ્યારે બધું બરાબર ચાલતું હોય ત્યારે અચાનક સામે આવતી કટોકટી તમારા ભ્રમને તોડી નાખે છે. આ એવી પળ છે જે તમને સાચી હકીકત સામે ઊભા રાખી દે છે અને તાત્કાલિક, અણધાર્યા નિર્ણયો લેવાની ફરજ પાડે છે.

આ વિચાર એટલા માટે મહત્વનો છે કારણ કે માણસ સુખના દિવસોમાં આંધળો થઈ જાય છે. આપણે લક્ષણનો ઇલાજ કરીએ છીએ, કારણનો નહીં. શરીરમાં સાદો દુખાવો થાય ત્યારે આપણે પેઈનકિલર ગળી લઈએ છીએ. પણ જ્યારે એક દિવસ અચાનક રિપોર્ટ હાથમાં આવે અને ખબર પડે કે રોગ તો વર્ષોથી મૂળિયાં નાખી ચૂક્યો હતો, એ આઇસબર્ગ મોમેન્ટ છે. જો તમે માત્ર દેખાતી ટોચ જોઈને નિર્ણય લેશો, તો નીચેનો વિશાળ પહાડ તમારા આખા વહાણને ડુબાડી દેશે.

આજના ટીવી ન્યૂઝ અને સોશિયલ મીડિયા પર આ રોજ જોવા મળે છે. વૉટ્સએપ પર એક નાનકડો વાયરલ વીડિયો ફરે છે. કોઈ સામાન્ય યુવક ખોટી માહિતી શેર કરે છે. શરૂઆતમાં લાગે છે કે આ તો એક મામૂલી અફવા છે. પણ પછી અચાનક દેશના કોઈ ખૂણે રમખાણ ફાટી નીકળે છે અથવા કોઈ નિર્દોષ માણસ પર ટોળું તૂટી પડે છે. ટીવી સ્ક્રીન પર બ્રેકિંગ ન્યૂઝની લાલ પટ્ટીઓ ચમકે ત્યારે સમજાય છે કે એ નાનકડો ફોરવર્ડ માત્ર એક તણખો હતો; નીચે તો નફરત, અસલામતી અને અજ્ઞાનનો આખો પર્વત છુપાયેલો હતો.

જે માણસ પાણીની સપાટી જોઈને ખુશ થાય છે, તેનો વિનાશ પાણીની નીચે જ નક્કી થઈ ચૂક્યો હોય છે.