વિનમ્રતાની ચાલબાજી

અહંકાર માણસને મૂરખ બનાવે છે, પણ અહંકારનો દેખાડો માણસને નુકસાન પહોંચાડે છે. મોટા હોદ્દા પર બેઠેલા માણસોમાં એક વિચિત્ર રોગ હોય છે: બધું જ જાણવાનો દાવો કરવો. મીટિંગમાં કોઈ સવાલ પૂછે એટલે બોસ તરત ગંભીર ચહેરો બનાવીને લાંબું લચક ભાષણ શરૂ કરી દેશે. ભલે અંદરથી કશી ખબર ન હોય. આ ખોટી સર્વજ્ઞતા ટીમને ડુબાડે છે. આનાથી બચવાનો એક સસ્તો અને અસરકારક રસ્તો એટલે વિનમ્રતાની આ યુક્તિ. જાણીજોઈને જાહેરમાં કબૂલી લેવું કે 'મને આની ખબર નથી.'

આ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તે ચોક્કસ કહી શકાય નહીં. આધુનિક લીડરશિપ અને મેનેજમેન્ટના સાહિત્યમાં આ વિચાર છેલ્લા કેટલાક સમયથી ખૂબ ચાલે છે. વિચાર નવો નથી, પણ એને એક વ્યવહારુ હથિયાર તરીકે વાપરવાની રીત નવી છે. આ કોઈ આધ્યાત્મિક સન્યાસ નથી. આ શુદ્ધ ગણતરીપૂર્વકની વ્યાવસાયિક ચાલ છે. તમારી અજ્ઞાનતા સ્વીકારીને તમે સામેવાળાને બોલવાની અને સાચો રસ્તો બતાવવાની જગ્યા આપો છો.

આનાથી બે ફાયદા થાય છે. પહેલો, ખોટા નિર્ણયો લેવાતા અટકે છે. જ્યારે વડો પોતે સ્વીકારે કે તેની પાસે જવાબ નથી, ત્યારે નીચેના લોકો ડર્યા વગર સાચી હકીકતો ટેબલ પર મૂકે છે. બીજો, સંબંધોમાં ખોટો તણાવ ઘટે છે. અહંકાર ઓગળે ત્યારે વિશ્વાસ જન્મે છે. પોતાની ભૂલ કે મર્યાદા સ્વીકારવી એ નબળાઈ નથી, પણ સત્તાનું સૌથી શક્તિશાળી પ્રદર્શન છે. જે માણસ 'હું નથી જાણતો' કહી શકે છે, એના પર લોકો આંધળો ભરોસો મૂકે છે.

બેંગલુરુ કે અમદાવાદની કોઈ નવી સ્ટાર્ટઅપ ઓફિસ જુઓ. પચ્ચીસ વર્ષનો ફાઉન્ડર કરોડોનું ફંડિંગ લઈને બેઠો છે. પ્રોડક્ટની નવી ટેકનોલોજી અંગે ચર્ચા ચાલે છે. ફાઉન્ડર જો એવો ડોળ કરે કે તેને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના બધા અલ્ગોરિધમ મોઢે છે, તો એન્જિનિયરો મોં સીવી લેશે. ખોટો કોડ લખાશે અને કરોડો રૂપિયા બરબાદ થશે. એના બદલે જો ફાઉન્ડર સીધું કહી દે: 'મને આ કોડિંગની બારીકી સમજાતી નથી, તમે ટેકનિકલ નિષ્ણાત છો, મને શીખવો.' આટલું બોલતાં જ આખી મીટિંગનો માહોલ બદલાઈ જાય છે. જુનિયર ડેવલપર પણ ઉત્સાહથી સાચો રસ્તો બતાવી દેશે.

અજ્ઞાન સ્વીકારવું એ શરણાગતિ નથી, બીજાના મગજનો મફતમાં ઉપયોગ કરવાની સૌથી સ્માર્ટ કળા છે.