હારા હાચી બુન મે

જ્યારે પેટ સો ટકા ભરાઈ જાય ત્યારે ખાવાનું બંધ કરવું એ મોડી પડેલી સમજદારી છે. જાપાનના ઓકિનાવા ટાપુ પર સદીઓ જૂનો નિયમ ચાલે છે: હારા હાચી બુન મે. સાદો અર્થ એટલો જ કે પેટ એંસી ટકા ભરાય એટલે થાળી છોડી દો. બાકીની વીસ ટકા જગ્યા ખાલી રાખો. આ કોઈ ડાયેટિંગનો તાયફો નથી, આ આયુષ્ય અને ઊર્જા બચાવવાનો પ્રાચીન હિસાબ છે. મગજને પેટ ભરાઈ ગયાનો સંદેશો પહોંચતાં વીસેક મિનિટ લાગે છે. જો તમે ગળા સુધી ધરાઈને ઊભા થશો, તો વાસ્તવમાં તમે વધુ પડતું ખાઈ ચૂક્યા હશો.

આ વિચાર કન્ફ્યુશિયસના સિદ્ધાંતોમાંથી આવ્યો અને જાપાની સંસ્કૃતિમાં વણાઈ ગયો. પશ્ચિમી દુનિયાને ડેન બુએટનરના 'બ્લુ ઝોન્સ' સંશોધન દ્વારા આનો પરિચય થયો. ઓકિનાવાના લોકો સો વર્ષથી વધુ જીવે છે અને દુનિયામાં સૌથી ઓછા બીમાર પડે છે. તેનું એક મોટું રહસ્ય આ સંયમ છે. અતિરેક એ માનવજાતની જૂની નબળાઈ છે. જ્યારે સંસાધનો પુષ્કળ હોય ત્યારે માણસ માપ ભૂલી જાય છે.

આ નિયમ માત્ર ભોજન પૂરતો સીમિત નથી. એ ઊર્જાના અર્થશાસ્ત્રનો નિયમ છે. કોઈપણ પ્રવૃત્તિમાં જ્યારે તમે સો ટકા તાકાત વાપરી નાખો છો ત્યારે થાક, જડતા અને નુકસાન જ હાથ લાગે છે. એંસી ટકામાં સંતોષ અને કાર્યક્ષમતા બંને જળવાઈ રહે છે. બાકીની ખાલી જગ્યા આંચકા સહન કરવા માટેની કટોકટી મૂડી છે. જે વાસણ કાંઠેકાંઠ ભરેલું હોય તે સહેજ હલતાં જ છલકાઈ જાય છે.

બેંગલુરુની એક ટેક સ્ટાર્ટઅપ ઓફિસ જુઓ. નવા ફંડિંગ પછી સંસ્થા પાગલની જેમ વિસ્તરે છે. ટીમ રાતદિવસ કામ કરીને સો ટકા ક્ષમતા નીચોવી નાખે છે. કેલેન્ડરની દરેક મિનિટ મિટિંગોથી ઠાંસી દેવાય છે. પરિણામ? બે જ મહિનામાં મુખ્ય ડેવલપરનું બર્નઆઉટ થઈ જાય છે. પ્રોજેક્ટ ખોરંભે પડે છે. જો મેનેજમેન્ટે ટીમને એંસી ટકા ભાર પર ચલાવી હોત, તો અણધાર્યા સંકટો વખતે વિચારવાનો અને સાચવવાનો સમય બચ્યો હોત. બધું જ વાપરી નાખવું એ બહાદુરી નથી, નબળી વ્યવસ્થા છે.

જે માણસ છેલ્લો કોળિયો કે છેલ્લી ઊર્જા પણ છોડી શકતો નથી, એ પોતાના વિનાશની તૈયારી કરે છે.