સારું પડોશ

માણસ પોતાની ઈચ્છાશક્તિથી નહીં, પોતાની આસપાસની ભૂગોળથી ઘડાય છે. આ નિયમ સીધો છે. જો તમારી આસપાસ અસ્તવ્યસ્ત, દિશાહીન અને નબળા લોકોનો જમાવડો હશે, તો તમારી શ્રેષ્ઠ મહેનત પણ કાદવમાં ખૂંપી જશે. આ ખ્યાલ સૂચવે છે કે કોઈપણ ઉત્કૃષ્ટ પરિણામ મેળવવા માટે સૌથી પહેલાં એક સુરક્ષિત પરિસર બનાવવું પડે. જ્યાં માત્ર યોગ્ય વિચારોની અવરજવર હોય, બિનજરૂરી ઘોંઘાટ અટકી જતો હોય અને સહુનું ધ્યાન એક જ લક્ષ્ય પર સ્થિર હોય. આ કોઈ ભૌગોલિક સરનામું નથી, સભાનપણે રચેલું બૌદ્ધિક વાતાવરણ છે.

આ વિચાર વર્તનવિજ્ઞાન અને સમાજશાસ્ત્રના અભ્યાસોમાંથી આવ્યો છે. મૂળ સંશોધનો બતાવે છે કે સમાન ગુણધર્મો અને ચોક્કસ માળખું ધરાવતા પરિસર વચ્ચે રહેતો વ્યક્તિ અન્ય કરતાં બમણી ઝડપે શીખે છે અને ઓછી ભૂલો કરે છે. તમે એકલા પહાડ ચડી શકતા નથી, પણ જો આખો કાફલો એ જ રસ્તે દોડતો હોય તો પગ આપોઆપ ઉપડે છે. ઉત્તમ લોકોની નિકટતા સામાન્ય માણસની ક્ષમતાને પણ નવી ધાર આપી દે છે.

આપણો સામાન્ય મિડલ ક્લાસ વિદ્યાર્થી ઘરમાં બેસીને સરકારી સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ જીતી લેવાના ભ્રમમાં રહે છે. વાસ્તવિકતા જુદી છે. દિલ્હીના ઓલ્ડ રાજેન્દ્ર નગરમાં કે ગાંધીનગરના સેક્ટર-૨૨માં નાના ઓરડાઓમાં રહેતા યુપીએસસીના ઉમેદવારો જુઓ. ત્યાં ચાની લારીએ સિનેમાની નહીં, બંધારણની કલમોની ચર્ચા થાય છે. બાજુની રૂમનો છોકરો રાત્રે ત્રણ વાગ્યે વાંચતો હોય ત્યારે તમારી ઊંઘ આપોઆપ ઊડી જાય છે. આ માહોલ જ વ્યક્તિને ઢસરડો કરવા મજબૂર કરે છે. આસપાસનું પરિસર જ જ્યારે પુસ્તક બની જાય, ત્યારે પાસ થવાની સંભાવના વધી જાય છે.

સાધન કે પૈસા કરતાં પણ વધારે કિંમતી તમારી આસપાસનું ક્ષેત્રફળ છે. જે લોકો નબળા વાતાવરણમાં રહીને મહાન બનવાના સપના જુએ છે, તેઓ પોતાની શક્તિ બગાડે છે. ખરાબ પડોશમાં વાવેલું ઉત્તમ બીજ પણ ઊધઈ ખાઈ જાય છે.

મોટા પરિણામો તમારી દાનતથી નહીં, તમારા ઘેરાવથી નક્કી થાય છે.