ગોલ્ડન ટિકિટ ભ્રમ

રોઆલ્ડ ડાલની જૂની વાર્તામાં પાંચ બાળકોને ચોકલેટમાંથી સોનેરી ટિકિટ મળે છે અને તેમનું નસીબ પલટાઈ જાય છે. ત્યાંથી આ વિચાર આવ્યો: 'ગોલ્ડન ટિકિટ'. આપણી માનસિકતા એવી ઘડાઈ ગઈ છે કે જીવનમાં કોઈ એક જાદુઈ તક મળશે, કોઈ મોટો દરવાજો ખૂલશે અને આપણા બધા પ્રશ્નોનો અંત આવી જશે. ડિગ્રી, સરકારી નોકરી, લોટરી કે ચમત્કાર. માણસ આખી જિંદગી એ એક પરચાની રાહમાં વેડફી નાખે છે. આ આશા નથી, આ આળસનું બુદ્ધિજીવી બહાનું છે.

આ વિચાર વ્યવસાય અને સમાજશાસ્ત્રમાં વારંવાર ચર્ચાય છે. સિસ્ટમ હંમેશાં એક એવી ભ્રમણા વેચે છે કે જો તમે અમુક વિશિષ્ટ સીમાચિહ્ન પાર કરી લેશો, તો પછી ક્યારેય સંઘર્ષ નહીં કરવો પડે. હકીકત સાવ ઊંધી છે. જેને આપણે અંતિમ મુકામ માનીએ છીએ, તે માત્ર આગળના સ્ટેશનની સાદી ટિકિટ હોય છે. ગોલ્ડન ટિકિટ મળી ગયા પછી પણ ટ્રેન તો પાટા પર દોડાવવી જ પડે છે. અસલ મહેનત ટિકિટ મળ્યા પછી શરૂ થાય છે, પણ મગજ ત્યાં સુધી જ વિચારી શકે છે જ્યાં સુધી એ સોનેરી કાગળ હાથમાં ન આવે.

આપણા દેશમાં આ ભ્રમનું સૌથી વિકરાળ સ્વરૂપ આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં જોવા મળે છે. લાખો પરિવારો વર્ષો સુધી 'નીટ'ની તૈયારી પાછળ પાણીની જેમ પૈસા વહાવે છે. માન્યતા એવી હોય છે કે છોકરાને સરકારી મેડિકલ કોલેજની સીટ મળી ગઈ એટલે વાત પૂરી. એ સીટ એમની નજરમાં ગોલ્ડન ટિકિટ છે. પછી આખી જિંદગી આરામ અને માનપાન. પરંતુ રિયાલિટી હોસ્પિટલના વોર્ડમાં શરૂ થાય છે. અડધી રાતના અવિરત કલાકો, લોહી-પરસેવો, હતાશા અને દર્દીઓના સગાઓનો આક્રોશ. એ કાગળનો ટુકડો સુખની કોઈ ગેરંટી આપતો નથી.

કોઈ પણ સિદ્ધિ માત્ર પ્રવેશદ્વાર છે, સિંહાસન નથી. જ્યારે તમે એક સીમાચિહ્નને જ જીવનનો પૂર્ણવિરામ માની લો છો, ત્યારે તમે વાસ્તવિકતા સામે હારવા માટે તૈયાર થઈ જાઓ છો. ડૉક્ટર બનવું હોય, ઉદ્યોગપતિ બનવું હોય કે મંત્રી બનવું હોય—પ્રવેશપત્ર મળવાથી યુદ્ધ પૂરું નથી થતું, માત્ર મોરચો બદલાય છે.

નસીબદાર હોવું એ શરૂઆત હોઈ શકે, પણ કોઈ ટિકિટ આખી જિંદગીની યાત્રા મફતમાં કરાવતી નથી.