જિસ્ટ મોડેલ

મોટા પ્રોજેક્ટ્સ કેમ મરી જાય છે? કારણ કે લોકો યોજનાઓને પથ્થરની લકીર માની લે છે. છ મહિના પછી જે પ્રોડક્ટ બહાર આવવાની હોય, તેનો રોડમેપ પહેલા દિવસે જ ફાઇનલ કરી દેવાય છે. પછી બજાર બદલાય કે ગ્રાહક ફરી જાય, પ્લાન બદલાતો નથી. આ મૂર્ખામીમાંથી બચવા માટે પ્રોડક્ટ મેનેજમેન્ટમાં એક ચોક્કસ માળખું આવ્યું: ગોલ્સ, આઇડિયાઝ, સ્ટેપ-પ્રોજેક્ટ્સ અને ટાસ્ક્સ. ટૂંકમાં 'જિસ્ટ' (GIST) મોડેલ.

આ વિચાર ભૂતપૂર્વ ગૂગલ પ્રોડક્ટ મેનેજર ઇતામર ગિલાદે લોકપ્રિય બનાવ્યો. એમણે જોયું કે વાર્ષિક રોડમેપ માત્ર કાગળ પર સારા લાગે છે, વાસ્તવમાં નિષ્ફળ જાય છે. જિસ્ટ મોડેલ કહે છે કે તમારા ગોલ (લક્ષ્ય) સ્પષ્ટ હોવા જોઈએ, પણ તેને હાંસલ કરવાના આઇડિયા હમેશા કાચા અને પરિવર્તનશીલ હોવા જોઈએ. કોઈ મોટો નિર્ણય સીધો આખો અમલમાં ન મૂકો. તેને નાના સ્ટેપ-પ્રોજેક્ટમાં વહેંચો, ટેસ્ટ કરો અને પછી દૈનિક ટાસ્ક્સ નક્કી કરો.

કોઈપણ યોજનાને વિચારથી સીધા પરિણામ સુધી લઈ જવાને બદલે પ્રયોગોની ચાળણીમાંથી પસાર કરવી પડે. લક્ષ્ય એક જ રહે છે, પણ રસ્તાઓ સતત બદલાતા રહે છે. જો પહેલું નાનું પગલું નિષ્ફળ જાય, તો આખો પ્રોજેક્ટ ડૂબતો નથી. માત્ર એક આઇડિયા બદલાય છે. ભારતીય ઉદ્યોગોમાં હજુ પણ જૂની બાબુ-માનસિકતા ચાલે છે, જ્યાં બે વર્ષ પહેલાં મંજૂર થયેલી ફાઇલ પર આજે પણ આંખો મીંચીને કામ ચાલતું હોય છે.

ધારો કે કોઈ ખાનગી બેંકને પર્સનલ લોનનું વેચાણ બમણું કરવું છે. આ તેમનો 'ગોલ' છે. હવે મેનેજર એક એવો આઇડિયા લાવે કે વોટ્સએપ પર પાંચ મિનિટમાં લોન મંજૂર કરીએ. જૂની પદ્ધતિ હોત તો કરોડો રૂપિયા ખર્ચીને સોફ્ટવેર બનાવી નાખ્યું હોત. જિસ્ટ મોડેલ મુજબ, તેઓ પહેલા માત્ર ૧૦૦ ગ્રાહકો પર નાનો 'સ્ટેપ-પ્રોજેક્ટ' અજમાવશે. જો લોકો ખરેખર વોટ્સએપ પર દસ્તાવેજો અપલોડ કરે, તો જ આગળના ટાસ્ક નક્કી થશે. બેંકનું કરોડોનું નુકસાન અટકી જાય છે.

જે યોજના પવનની દિશા જોઈને વળી શકતી નથી, એ યોજના નથી પણ અહંકારનો દસ્તાવેજ છે.