ભૂતિયા કસરતનો ભ્રમ

તમે સોફા પર બેઠા છો. હાથમાં મોબાઈલ છે અને કાંડા પર સ્માર્ટવોચ. અચાનક ઘડિયાળ વાઇબ્રેટ થાય છે અને સ્ક્રીન પર ચમકે છે: 'અભિનંદન, તમારા દસ હજાર ડગલાં પૂરા થયા!' તમે આખો દિવસ ફક્ત કાર ચલાવી હતી કે હાથ હલાવીને ગપ્પાં માર્યા હતા. આ જ છે 'ઘોસ્ટ વર્કઆઉટ'. કસરત થઈ નથી, પણ ડિજિટલ ચોપડે હાજરી પુરાઈ ગઈ છે.

આ શબ્દ કોઈ પ્રાચીન તત્વચિંતકે આપ્યો નથી. ફિટનેસ એપ્સ અને સ્માર્ટ ઉપકરણોના આ યુગમાં પેદા થયેલો આ એક આધુનિક વાઘો છે. સાધન પોતાની ભૂલથી કે અલ્ગોરિધમના ગોટાળાથી ગણતરી કરી લે છે, અને માણસ માની લે છે કે પોતે ખરેખર કંઈક પરાક્રમ કર્યું છે. એનાથી ઊલટું પણ બને છે—કેટલાક લોકો આખો દિવસ પરસેવો પાડે છે પણ સ્ક્રીન પર ન દેખાય એટલે અસંતોષમાં જીવે છે. આભાસી પરિશ્રમનું આવું સર્ટિફિકેટ માણસને પોતાની જ નજરમાં છેતરે છે.

આ આભાસ ફક્ત ફિટનેસ બેન્ડ સુધી સીમિત નથી. આપણી માનસિકતાનો કાયમી હિસ્સો છે. આપણે સાચા કામ અને કામના દેખાડા વચ્ચેનો ભેદ ભૂલી ગયા છીએ. રિપોર્ટ બની ગયો એટલે કંપની સુધરી ગઈ, લગ્નની પત્રિકા વહેંચાઈ ગઈ એટલે સંબંધ મજબૂત થઈ ગયો—આ બધું એક પ્રકારનું ઘોસ્ટ વર્કઆઉટ જ છે. પરિણામ શૂન્ય હોય, પણ થાકનો અને સિદ્ધિનો વહેમ સો ટકા હોય છે.

આપણા ઘરસંસારમાં આ ખેલ રોજ જોવા મળે છે. વહુ આખો દિવસ રસોડામાં ઊભાં રહીને રાંધે, સાસુ ઘરની વ્યવસ્થા ગોઠવે અને પતિ સાંજે થાકીને ઘરે આવે. પણ સંવાદ કોઈ વચ્ચે ન હોય. 'અમે તો આખો દિવસ પરિવાર માટે ઘસાયા છીએ' એવો દાવો ત્રણેય કરે. વાસ્તવમાં કોઈએ સંબંધ સુધારવા માટે એક પણ શબ્દ પ્રેમથી કહ્યો ન હોય. એકબીજાની ભૂલો ગણવામાં જે શક્તિ વેડફાઈ, તેને ઘર સાચવવાની મહેનત માની લેવામાં આવે છે. આ પારિવારિક શાંતિનું ભૂતિયા વર્કઆઉટ છે.

પરસેવો પાડ્યા વિના મળેલા મેડલ ગળામાં નહીં, ફક્ત ઘમંડમાં વધારો કરે છે.