મુદ્દા પર આવવાનો આંક

વાત સીધી કરો, આડીઅવળી પ્રસ્તાવના વગર. આ કોઈ વિજ્ઞાનની લેબોરેટરીમાંથી આવેલો શબ્દ નથી. કોઈ મોટા પ્રોફેસરે આ નામનું કોઈ સમીકરણ શોધ્યું હોય તેવો કોઈ ઐતિહાસિક પુરાવો પણ નથી. આજના વ્યવસાયિક અને સેલ્ફ-હેલ્પ સાહિત્યમાં વપરાતો આ એક દેશી, વ્યવહારુ વિચાર છે. માણસ પોતાના મૂળ વિચાર સુધી પહોંચતા કેટલો સમય બગાડે છે અને કેટલી ભૂમિકા બાંધે છે, તેની ચકાસણી એટલે આ આંક.

જેનો આ આંકડો ઊંચો, તે સીધો હકીકત પર આવે છે. જેનો આ આંકડો નીચો, તે પહેલાં આકાશ-પાતાળની વાતો કરશે, હવામાનની ચર્ચા કરશે, બે જૂના સંબંધો યાદ કરાવશે અને છેલ્લે પોતાની જરૂરિયાત કહેશે. માનવ મગજ આળસુ છે. તેને સ્પષ્ટતા ગમે છે, પણ બોલનારને ડર હોય છે. અણગમતી કે સીધી વાત કહેતાં સંકોચ થાય છે, એટલે માણસ શબ્દોનો ધુમાડો ઊભો કરે છે. બિનજરૂરી ભૂમિકા એ સંચારની સૌથી મોટી ચોરી છે.

આપણા દેશના ટીવી ન્યૂઝ અને સોશિયલ મીડિયા આ રોગના ઉત્તમ દર્દીઓ છે. રાત્રે નવ વાગ્યે ન્યૂઝ ચેનલ ચાલુ કરો. સ્ક્રીન પર લાલ-પીળા પટ્ટા ફરતા હોય, બેકગ્રાઉન્ડમાં ધડાકાના અવાજો વાગતા હોય અને એન્કર વીસ મિનિટ સુધી એક જ વાક્યને જુદા જુદા અવાજે બોલ્યા કરે. ‘આજે મોટો ધડાકો થશે’, પણ કયો ધડાકો એ અડધો કલાક સુધી ખબર ન પડે. વૉટ્સએપના લાંબા લચક ફોરવર્ડ મેસેજ પણ આ જ કક્ષામાં આવે છે. પાંચ પેરેગ્રાફ સુધી ધર્મ, સંસ્કૃતિ અને પર્યાવરણનું ભાષણ હોય અને છેલ્લી લીટીમાં કોઈ બનાવટી દવા ખરીદવાની લિંક હોય.

આપણે સામેવાળાનો સમય મફત માની લીધો છે. જ્યારે તમે ઓફિસમાં બોસ સામે કે ઘરમાં કોઈ નિર્ણય લેતી વખતે સીધા પરિણામની વાત કરો છો, ત્યારે તમારો પ્રભાવ પડે છે. જે માણસ પોતાની વાત બે વાક્યમાં સમજાવી શકતો નથી, તેને પોતે શું જોઈએ છે તેની જ ખબર નથી હોતી. વધારાના શબ્દો હંમેશાં નબળી દલીલને ઢાંકવા વપરાય છે.

જે વાત કહેતાં પાંચ મિનિટથી વધુ સમય લાગે, તે વાત કાં તો અડધી કાચી હોય છે અથવા સંપૂર્ણ જૂઠ્ઠી.