ગોકર બૂમરેંગ

કોઈ નવી, આક્રમક જગ્યાએ કામ કરીને તમે થાકી જાઓ છો. ત્યાં સતત પરિણામ, સંખ્યાઓ અને વ્યૂઝની ગણતરી ચાલે છે. તમે શાંતિ શોધવા જૂની, પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થામાં ભાગી જાઓ છો. પણ થોડા જ સમયમાં ત્યાંની ધીમી ગતિ તમને ગૂંગળાવી નાખે છે. છેવટે, તમે કંટાળીને પાછા એ જ જૂના, અરાજક અખાડામાં આવી જાઓ છો. આ ચક્કરને મીડિયા જગતમાં ‘ગોકર બૂમરેંગ’ કહે છે.

આ શબ્દ અમેરિકન મીડિયા ક્ષેત્રમાંથી આવ્યો છે. ‘કેપિટલ ન્યૂયોર્ક’ નામના પ્રકાશનમાં આ પરિભાષા વપરાઈ હતી, જેનો ઉલ્લેખ સંશોધક કેટલિન પેટ્રેએ ૨૦૧૫ના એક અહેવાલમાં કર્યો હતો. ‘ગોકર મીડિયા’ તેની આક્રમક ડિજિટલ પત્રકારત્વ અને ટ્રાફિકની પાગલ દોડ માટે કુખ્યાત હતું. પત્રકારો ત્યાંના દબાણથી ત્રાસીને ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ જેવા પરંપરાગત અખબારોમાં જતા. પણ પરંપરાગત વ્યવસ્થાની સુસ્તી સહન ન થતાં, તેઓ ફરી ગોકરમાં પાછા ફરતા. ફેંકેલું બૂમરેંગ ગોળ ફરીને મૂળ જગ્યાએ જ આવે.

આ માત્ર નોકરી બદલવાનો મામલો નથી. આ એક માનસિક બંધન છે. જે માણસ એક વાર ખુલ્લા બજારની નિર્દય સ્પર્ધા અને ઝડપી પ્રતિસાદનો સ્વાદ ચાખી લે, એને સલામત વ્યવસ્થાનું કાયમી કંટાળાજનક માળખું માફક નથી આવતું. સુરક્ષા આપણને આકર્ષે છે, પણ સાચી ઊર્જા આપણને જોખમમાંથી જ મળે છે. આ બે વિરોધાભાસી જરૂરિયાતો વચ્ચે માણસ આખી જિંદગી ઝૂલતો રહે છે.

આઝાદીની લડત વખતે ભારતના ઘણા તેજસ્વી યુવાનો સાથે આ જ બન્યું હતું. સુભાષચંદ્ર બોઝ કે અરવિંદ ઘોષ જેવા પ્રખર મગજના માણસો અંગ્રેજોની આઈસીએસ જેવી સર્વોચ્ચ, સુરક્ષિત સનદી સેવામાં જોડાયા. ત્યાં મોભો હતો, દબદબો હતો અને આજીવન આરામ હતો. પણ વ્યવસ્થાના નિયમો અને આદેશોની ગુલામી તેમને માફક ન આવી. તેઓ રાજવી સુખ છોડીને ફરી રસ્તાના સંઘર્ષમાં કૂદી પડ્યા. જે જીવને તોફાનમાં તરવાની આદત પડી ગઈ હોય, એ શાંત કિનારે લાંબો સમય બેસી શકતો નથી.

જે પાંજરું સોનાનું હોય તે પણ આખરે તો કેદ જ છે, અને જે લોહીને ધગધગવાની ટેવ પડી જાય તે સ્થિરતામાં થીજી જાય છે.