મૈત્રીનું ગણિત

કોઈ અજાણ્યો માણસ અચાનક તમારો પાકો ભાઈબંધ નથી બની જતો. એની પાછળ કોઈ જાદુ નથી, એક સીધું ગણિત છે. એફબીઆઈના ભૂતપૂર્વ એજન્ટ જેક શેફરે પોતાની જાસૂસી અને પૂછપરછના અનુભવો પરથી આ વિચાર આપ્યો હતો. એમણે એક સાદું સૂત્ર આપ્યું: નિકટતા વત્તા વારંવારતા વત્તા સમયગાળો વત્તા તીવ્રતા બરાબર દોસ્તી. માણસોને નજીક લાવવા માટે માત્ર મોટી મોટી વાતો પૂરતી નથી, આ ચાર પરિબળોનું ભેગા થવું અનિવાર્ય છે.

પહેલું પરિબળ છે નિકટતા, એટલે કે શારીરિક રીતે એક જ જગ્યામાં હોવું. બીજું છે વારંવારતા, એટલે કે તમે અઠવાડિયામાં કેટલી વાર સામસામે આવો છો. ત્રીજું છે સમયગાળો, એટલે કે દરેક મુલાકાત કેટલી લાંબી ચાલે છે. અને ચોથું છે તીવ્રતા, જેનો અર્થ છે કે તમારી વચ્ચે કેટલી ઊંડી વાતચીત કે માનસિક જોડાણ થયું. આ ચારમાંથી એક પણ ઘટક ગાયબ હોય તો સંબંધ ઠંડો પડી જાય છે. જાસૂસો દુશ્મનને ફોડવા માટે આ જ પદ્ધતિ વાપરતા, જે સામાન્ય જીવનમાં સંબંધો બાંધવાનું શાસ્ત્ર બની ગઈ.

આપણે માનીએ છીએ કે દોસ્તી ફક્ત વિચારો મળવાથી થાય છે. વાસ્તવિકતા એ છે કે આપણું મગજ પરિચિત ચહેરાઓ પર ભરોસો કરવા માટે પ્રોગ્રામ થયેલું છે. જે માણસ રોજ સવારે તમારી સામેથી પસાર થાય છે, તેની સાથે તમારો ઝઘડો થવાની શક્યતા ઘટી જાય છે. મગજ એને જોખમ માનવાનું બંધ કરે છે. જો તમે કોઈ સાથે નિકટતા અને સમય વધારો, તો કુદરતી રીતે જ સંબંધમાં તીવ્રતા આવી જાય છે.

આપણી સોસાયટીની નવરાત્રિનું આયોજન જુઓ. વર્ષ આખું લિફ્ટમાં માત્ર માથું હલાવતા પડોશીઓ આસો મહિનામાં અચાનક ખાસ ભાઈબંધ બની જાય છે. મંદિરના ચોકમાં ડેકોરેશન કરતી વખતે તેઓ કલાકો સુધી સાથે બેસે છે, રોજ રાત્રે મળે છે અને માઈક કે પ્રસાદના વિવાદ વખતે એકસાથે તણાવ વહેંચે છે. નવ દિવસમાં નિકટતા, વારંવારતા અને તીવ્રતા ત્રણેય પરાકાષ્ઠાએ પહોંચે છે. પૂજા પૂરી થાય ત્યાં સુધીમાં બે અજાણ્યા સજ્જનો એકબીજાના ઘરના સભ્ય જેવા બની ગયા હોય છે.

સંબંધો દિલથી નહીં, સાથે વિતાવેલી મિનિટોથી બંધાય છે; બાકી શુદ્ધ લાગણીઓ તો ફોનની કોન્ટેક્ટ લિસ્ટમાં પણ ધૂળ ખાય છે.