મફતના નાણાંની છૂપી કિંમત

દુનિયામાં કોઈ પણ ચીજ સાચે જ મફત હોતી નથી. જ્યારે હાથમાં વગર મહેનતે કે સાવ સસ્તા વ્યાજે નાણાં આવી જાય, ત્યારે માણસ પોતાની બુદ્ધિ ગીરો મૂકી દે છે. આ શબ્દ કોઈ ચોક્કસ પુસ્તકમાંથી આવ્યો નથી. નાણાકીય બજારો અને વેપારની દુનિયામાં આ એક વણલખ્યો પણ કડવો નિયમ છે. વિચાર સીધો છે: સસ્તા અથવા ફોગટના નાણાં મેળવવાની પોતાની એક છૂપી, અદ્રશ્ય કિંમત હોય છે.

જ્યારે પૈસા પરસેવો પાડ્યા વિના મળે છે, ત્યારે જોખમનો અંદાજ ખોટો પડે છે. માણસ નકામા પ્રોજેક્ટમાં હાથ નાખે છે. શિસ્ત તૂટે છે. જે મૂડી આસાનીથી મળે, તે ઉડાઉ નિર્ણયો તરફ દોરી જાય છે. આ ફક્ત બેંકના વ્યાજદરની વાત નથી, મગજના વલણની વાત છે. સસ્તી મૂડી માણસને આળસુ અને અવિચારી બનાવી દે છે. ખરી કિંમત હિસાબના ચોપડામાં નહીં, પણ ભવિષ્યના નુકસાનમાં ચૂકવાય છે.

સુરતના કાપડ બજાર કે મહિધરપુરાના હીરા બજારમાં આ ખેલ રોજેરોજ જોવા મળે છે. પેઢીઓ દાયકાઓથી શાખ પર ચાલે છે. ચિઠ્ઠી ફાટી અને માલ આવી ગયો. કોઈ નવો સવ્વાશેર વેપારી આવે અને બજારમાંથી ત્રણ-ચાર મહિનાની સહેલી ઉધારી પર માલ ખેંચી લે. હાથમાં માલ અને રોકડ મફત લાગે. તે પોતાની ક્ષમતા કરતાં મોટો સોદો કરી બેસે છે. તેને લાગે છે કે પૈસા તો મફતમાં ફરતા રહે છે. પણ જ્યારે બજારમાં મંદીનો પવન ફૂંકાય, ત્યારે પેલી સસ્તી ઉધારી ગળાનો ફાંસો બની જાય છે.

આ છૂપી કિંમત વ્યક્તિગત જીવનમાં પણ એટલી જ સાચી છે. ક્રેડિટ કાર્ડ પર મળતી વ્યાજમુક્ત મુદ્દત કે સગાં તરફથી મળતી વગર વ્યાજની લોન આખરે તમારી સ્વતંત્રતા છીનવે છે. મફત મળેલી મૂડી તમારી નિર્ણયશક્તિને નબળી પાડે છે. સાચો વેપારી એ જ છે જે પૈસાની કિંમત તેના વ્યાજદરથી નહીં, પણ તેને ચૂકવવા માટે ભવિષ્યમાં વેચવી પડતી પોતાની શાંતિ પરથી નક્કી કરે.

જે નાણાં સૌથી સસ્તા દેખાય છે, તેનાં વળતર હંમેશાં સૌથી મોંઘા હોય છે.