મૂળભૂત પૂર્વધારણા

કોઈપણ નવું સાહસ શરૂ કરતી વખતે માણસ ઉત્સાહમાં અંધ થઈ જાય છે. આપણી પાસે કલ્પના હોય છે, પણ એ કલ્પના સાચી છે કે માત્ર વહેમ, તેની ખબર હોતી નથી. મૂળભૂત પૂર્વધારણા એટલે આખા ધંધાનો પાયો બાંધતું એક સ્પષ્ટ, ધારદાર વાક્ય. એમાં ચાર સવાલોના ચોખ્ખા જવાબો હોવા જોઈએ: તમારા ગ્રાહકો કોણ છે, તેમની અસલ તકલીફ શું છે, તમારી પાસે તેનો શો ઉકેલ છે, અને તમે બીજા કરતાં કઈ રીતે સાવ અલગ છો? આ કોઈ કવિતા નથી, પણ કસોટી કરી શકાય તેવો દાવો છે.

આ વિચાર જેક નેપ અને જ્હોન ઝેરાત્સ્કીએ તેમના પુસ્તક ‘ક્લિક’માં વ્યવસ્થિત રીતે રજૂ કર્યો છે. આ એ જ લોકો છે જેમણે પ્રખ્યાત ડિઝાઇન સ્પ્રિન્ટ પદ્ધતિ બનાવી હતી. તેમનો તર્ક સીધો છે. લોકો મહિનાઓ સુધી પ્રોડક્ટ બનાવવામાં પૈસા અને સમય વેડફે છે, પણ પાયાની વાત તપાસતા નથી. શરૂઆતના થોડા જ દિવસોમાં આ પૂર્વધારણા કાગળ પર ઊતરી જવી જોઈએ. જો તમારી મૂળ ધારણા જ પોકળ હશે, તો પછીનો આખો તાજમહેલ પત્તાના મહેલની જેમ તૂટી પડશે.

આપણે ત્યાં મોટાભાગના પ્રોજેક્ટ આંધળા ઉત્સાહ પર ચાલે છે. લોકો ધારી લે છે કે દુનિયા તેમના નવા વિચારની રાહ જોઈને બેઠી છે. વાસ્તવિકતા જુદી હોય છે. લોકોને તમારી પ્રોડક્ટમાં રસ નથી હોતો, તેમને પોતાની સમસ્યાના સસ્તા અને ઝડપી નિકાલમાં રસ હોય છે. મૂળભૂત પૂર્વધારણા તમને અરીસો બતાવે છે. એ તમને ખોટા સપનામાંથી બહાર કાઢીને સીધા મેદાન પર લાવીને ઊભા રાખે છે. જો તમારો પાયાનો વિચાર જ ચકાસી શકાય એવો ન હોય, તો આગળની બધી મહેનત આકાશમાં મુક્કા મારવા જેવી છે.

ક્રિકેટનું ઉદાહરણ લો. આઈપીએલની હરાજીમાં કોઈ નવી ફ્રેન્ચાઈઝી કરોડો રૂપિયા ફેંકવા બેસે છે. ટીમ મેનેજમેન્ટ પાસે એક મૂળભૂત પૂર્વધારણા હોવી ફરજિયાત છે: ‘અમારી ટીમ પાવરપ્લેમાં આક્રમક બેટિંગ કરશે, ડેથ ઓવર્સમાં અનુભવી ભારતીય બોલરો પર નિર્ભર રહેશે અને એ કારણે જ અમે બાકીની ટીમો કરતાં છેલ્લી ચાર ઓવરમાં મેચ જીતી લઈશું.’ જો આ પાયાની રણનીતિ સ્પષ્ટ ન હોય અને માત્ર નામચીન ખેલાડીઓ ભેગા કરી લીધા, તો પંદર દિવસમાં ટીમ પોઈન્ટ ટેબલના તળિયે જશે. ફક્ત ખેલાડીઓ ખરીદવાથી ટીમ નથી બનતી; એ ખેલાડીઓ શા માટે જીતાડશે તેનો મૂળ વિચાર સાચો હોવો જોઈએ.

અસ્પષ્ટ આશા પર ક્યારેય સામ્રાજ્ય ચણાતાં નથી; તમારો પાયો પહેલા વાક્યમાં સાબિત થવો જોઈએ.