પહેલાં કોણ સિદ્ધાંત

મોટા ભાગના લોકો નવી યોજના બનાવતી વખતે સીધો નકશો ખોલીને બેસી જાય છે. ક્યાં જવું છે, કયો ધંધો કરવો છે અને ક્યારે પહોંચવું છે. આ ખોટો ક્રમ છે. 'પહેલાં કોણ સિદ્ધાંત' કહે છે કે દિશા નક્કી કરતાં પહેલાં સાથે કોણ બેસશે તે નક્કી કરો. બસ ક્યાં લઈ જવી છે એ પછીનો પ્રશ્ન છે; સાચા માણસોને બસમાં ચડાવો અને ખોટા માણસોને તાત્કાલિક ઉતારી દો. જો સાચા માણસો સાથે હશે, તો રસ્તો ગમે તેટલો ખરાબ હશે તો પણ ગાડી આગળ વધશે.

આ વિચાર અમેરિકન મેનેજમેન્ટ લેખક જિમ કૉલિન્સે પોતાના પ્રખ્યાત પુસ્તક 'ગુડ ટુ ગ્રેટ'માં આપ્યો હતો. તેમણે ઉત્કૃષ્ટ કંપનીઓનો અભ્યાસ કરીને જોયું કે સફળ નેતાઓ વિઝન કે સ્ટ્રેટેજીની પાછળ અંધ બનીને દોડતા નહોતા. એમણે પહેલાં પ્રતિભાશાળી અને વિશ્વાસુ માણસો ભેગા કર્યા. જો તમે ખોટા માણસ સાથે યોગ્ય દિશામાં જશો, તો પણ રસ્તામાં ઝઘડા જ થવાના છે. સાચા માણસને સતત મોટિવેશનના ઇન્જેક્શન આપવા પડતા નથી, એનું કામ જ એનું ચાલકબળ હોય છે.

આપણે ત્યાં સમસ્યા ઊંધી છે. આપણી પાસે ભવ્ય યોજનાઓ હોય છે, પણ ટીમમાં સગાં-વહાલાં કે ખુશામતખોરો ભરેલા હોય છે. પરિણામે પ્રોજેક્ટ અધવચ્ચે અટકી પડે છે. સક્ષમ માણસો અનુકૂળ થઈ જાય છે. જો સંજોગો બદલાય અને ધંધાની દિશા બદલવી પડે, તો સાચો માણસ નવી પરિસ્થિતિ ઝડપથી શીખી લેશે. ખોટો માણસ પોતાના જૂના હોદ્દાને વળગી રહીને આખી સંસ્થાને ડુબાડશે.

ધારો કે અમદાવાદમાં એક નવી બનતી રેસિડેન્શિયલ સોસાયટી છે. બિલ્ડરે કરોડો રૂપિયા ખર્ચીને ક્લબહાઉસ, સ્વિમિંગ પૂલ અને જિમ ઊભાં કરી દીધાં. સુવિધાઓ અદ્ભુત છે. પણ કમિટીમાં પ્રમુખ અને સેક્રેટરી તરીકે એવા બે નવરા અને અહંકારી સભ્યો બેસી ગયા જેમને માત્ર નિયમો થોપવામાં અને સીસીટીવી ફૂટેજ ચેક કરવામાં રસ છે. છ મહિનામાં લિફ્ટ બગડેલી રહે છે અને સિક્યોરિટી ગાર્ડ્સ ભાગી જાય છે. બીજી તરફ, જૂની અને સાદી સોસાયટી જુઓ. ત્યાં કોઈ લક્ઝરી નથી, પણ ચેરમેન પ્રામાણિક છે અને કમિટીમાં સહકારી માણસો છે. ત્યાં વર્ષો સુધી શાંતિ રહે છે. બિલ્ડિંગની કિંમત ઈંટોથી નહીં, અંદર રહેતા માણસોથી નક્કી થાય છે.

ગાડી ગમે તેટલી મોંઘી હોય, ડ્રાઇવર નશેડી હોય તો અકસ્માત જ થવાનો છે.