ભાવનાત્મક ટાંકી ભરવાની રમત

બાળક જ્યારે અચાનક જીદ પકડે કે તોફાન કરે, ત્યારે તે ખરેખર ખરાબ વર્તન નથી કરતું. એ ખાલી થઈ ગયું હોય છે. એની અંદર રહેલી પ્રેમ અને નિકટતાની ટાંકીનું ઇંધણ ખૂટી ગયું હોય છે. મનોવૈજ્ઞાનિક ડૉ. બેકી કેનેડીએ તેમના પુસ્તક 'ગુડ ઇનસાઇડ'માં આ મનોસ્થિતિ માટે 'ફિલ-અપ ગેમ'ની વિભાવના મૂકી. બાળક સાથે કટોકટી સર્જાય તે પહેલાં, રમત રમતમાં એને ભરપૂર ધ્યાન અને સ્નેહ આપીને એની સુરક્ષાની લાગણી છલોછલ કરી દેવાની આ સીધી પદ્ધતિ છે.

ગાડીમાં પેટ્રોલ ખૂટી જાય પછી ધક્કા મારવાનો કોઈ અર્થ નથી. મોટાભાગના મા-બાપ ભૂલ અહીં જ કરે છે. તેઓ બાળક ભડકે ત્યારે સમજાવવા બેસે છે, શિસ્તના નિયમો ગણાવે છે. નિયમોથી કોઈની ભાવનાત્મક ભૂખ મટતી નથી. જ્યારે તમે મુક્ત મને, મોબાઈલ બાજુ પર મૂકીને, બાળક સાથે પૂરેપૂરી હાજરી આપો છો, ત્યારે એની સુરક્ષાની આંતરિક ટાંકી ભરાઈ જાય છે. અલગ થવાના કે સંઘર્ષના મુશ્કેલ સમયમાં આ જમા થયેલું સ્નેહ-મૂડી કામ આવે છે.

સુરતના કાપડ બજારમાં દુકાન ચલાવતા પંકજભાઈનો વિચાર કરો. સાંજે સાત વાગ્યે દુકાનેથી થાકીને ઘેર આવે ત્યારે નાનો દીકરો તરત જ ચીડિયાપણું શરૂ કરી દે. પંકજભાઈ પહેલાં ખીજાતા કે આખો દિવસ કામ કરીને આવ્યા પછી પણ ઘરમાં શાંતિ નથી. એક દિવસ એમણે રસ્તો બદલ્યો. ઘરમાં પગ મૂકતાં જ દસ મિનિટ માત્ર દીકરા માટે ફાળવી. બધો ભાર ભૂલીને એની સાથે ફરસ પર આળોટ્યા, એને વહાલથી ઊંચકીને ગલીપચી કરી. દસ જ મિનિટમાં બાળકની ઊર્જા બદલાઈ ગઈ. એની ટાંકી ભરાઈ ગઈ હતી, એટલે આખી સાંજ એણે કોઈ જીદ વિના પોતાની રમકડાંની દુનિયામાં વિતાવી.

આ નિયમ ફક્ત બાળકો પૂરતો સીમિત નથી. પુખ્ત સંબંધોમાં પણ ખાલી ટાંકીના ધુમાડા જ ઝઘડાનું કારણ બને છે. જ્યારે કોઈ માણસ સતત અસુરક્ષિત કે ઉપેક્ષિત અનુભવે, ત્યારે એનો વ્યવહાર અણઘડ બની જાય છે. સંકટ આવે તે પહેલાં સંબંધોમાં પૂરતું ધ્યાન રોકી લેવું એ ચાલાકી નથી, સાચું ડહાપણ છે.

ખાલી ટાંકીવાળા માણસ પાસેથી સહકારની અપેક્ષા રાખવી એ એન્જિનમાં ધૂળ નાખીને સ્પીડ માગવા જેવું છે.