આંખો ચમકવાની ક્ષણ

માનવીય સંબંધો કે નેતૃત્વમાં સૌથી મોટી કસોટી કઈ? તમારી સફળતાની સાચી વ્યાખ્યા શું? ઓર્કેસ્ટ્રાના પ્રખ્યાત કંડક્ટર બેન્જામિન ઝેન્ડર અને રોઝામેન્ડ સ્ટોન ઝેન્ડરે તેમના પુસ્તક 'ધ આર્ટ ઓફ પોસિબિલિટી'માં એક સીધો સવાલ પૂછ્યો હતો: જ્યારે તમે રૂમમાં પ્રવેશો કે કોઈ સાથે વાત કરો, ત્યારે સામેવાળાની આંખો ચમકે છે ખરી? આ છે 'આઇઝ લાઇટ અપ મોમેન્ટ'. તમે બોલો છો ત્યારે સામેની વ્યક્તિ માત્ર માથું ધુણાવે છે કે તેના ચહેરા પર જીવંતતા આવે છે? એ ચમકારો કૃત્રિમ નથી હોતો. એ બોસના ડરથી આવતી સ્મિત નથી. એ અસલી આદર અને ઉત્સાહનું પ્રતિબિંબ છે.

આ વિચાર નેતૃત્વના આખા પાયાને ઉલટાવી નાખે છે. પરંપરાગત નેતા પોતાનો પ્રભાવ, પાવર અને દબદબો માપે છે. તે વિચારે છે કે મારી કેટલી સત્તા છે. પરંતુ આ મોડેલ કહે છે કે નેતા તરીકે તમારું કામ બીજાની આંખોમાં તેજ પેદા કરવાનું છે. જો સામેવાળા કર્મચારી, ગ્રાહક કે ભાગીદારની આંખો નિસ્તેજ અને નિર્જીવ દેખાય, તો સમજવું કે ખામી તમારામાં છે. સત્તા કે હોદ્દો તમને આજ્ઞાપાલન અપાવી શકે, પરંતુ માનવીય ચેતનાને જગાડી શકતો નથી. આ ક્ષણ અસલી જોડાણની પાવતી છે.

આપણા ભારતીય કોર્પોરેટ જગતમાં આ દૃશ્ય રોજ જોવા મળે છે. મુંબઈની નરીમાન પોઇન્ટની કોઈ ચમકતી કાચની ઓફિસનો વિચાર કરો. વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ કે બ્રાન્ડ ડિરેક્ટર સવારે નવ વાગ્યે કોન્ફરન્સ રૂમમાં પ્રવેશે છે. સોળ જુનિયર મેનેજરો લેપટોપ ખોલીને બેઠા છે. સાહેબ આવે છે એટલે બધા ટટ્ટાર થઈ જાય છે. પણ કોઈની આંખોમાં ચમકારો નથી હોતો. ત્યાં માત્ર થાક, ડિફેન્સિવ તૈયારી અને ભય હોય છે. પાવરપોઇન્ટ સ્લાઇડ્સ ચાલે છે, ડેટા ફેંકાય છે, પરંતુ રૂમમાં ઊર્જા શૂન્ય છે. પ્રોડક્ટ લૉન્ચ કે માર્કેટિંગ કેમ્પેઇન કાગળ પર ઉત્તમ દેખાય છે, પણ ટીમના ચહેરા પર મરણતોલ ઠંડક છે. ભારતીય ઉદ્યોગોમાં સાહેબોને ડર પેદા કરતા આવડે છે, ચમકારો નહીં.

બ્રાન્ડ માર્કેટિંગમાં પણ આ જ નિયમ લાગુ પડે છે. જ્યારે ગ્રાહક તમારી દુકાને આવે કે સ્ક્રીન પર તમારી જાહેરાત જુએ, ત્યારે જો તેની અંદર કોઈ સ્પાર્ક ન થાય તો તમારું બજેટ પાણીમાં ગયું. માત્ર સમજાવવું પૂરતું નથી. તર્ક મગજ સુધી પહોંચે છે, પણ આંખોનો ચમકારો માણસના મૂળિયાં હચમચાવે છે. જે પ્રોડક્ટ કે નેતા આ ચમક પેદા કરી શકતા નથી, તેઓ લાંબો સમય ટકી શકતા નથી.

જે માણસ બીજાની આંખો બુઝાવીને પોતે સૂરજ બનવા માગે છે, એ આખરે અંધારામાં જ એકલો અટવાઈ જાય છે.