વ્યાયામની માનસિકતા

શરીર કેટલું દોડ્યું તેના કરતાં મગજે શું માન્યું, તેની અસર વધુ ઘાટી હોય છે. આપણે માનીએ છીએ કે કસરત એટલે માત્ર પરસેવો, જિમના ભારે વજન કે સ્માર્ટવોચ પર ગણાયેલાં પગલાં. વાસ્તવમાં તમારું મન પોતાની શારીરિક હિલચાલને કઈ નજરે જુએ છે, તે પરિણામ નક્કી કરે છે. જો તમે આખો દિવસ કામ કરીને થાકી જાઓ, પણ મનમાં એવો વસવસો રાખો કે હું તો બેઠાડુ છું, તો શરીર પણ રોગિષ્ઠ જેવો જ વ્યવહાર કરશે. આ વિચારધારાને મનોવિજ્ઞાનમાં 'એક્સરસાઇઝ માઇન્ડસેટ' કહે છે.

આ વિચાર પર સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં સંશોધક આલિયા ક્રમ અને ઓક્ટાવિયા ઝાર્ટે મહત્વનું કામ કર્યું છે. તેમણે જોયું કે જે લોકો મહેનતનું કામ કરતા હતા, છતાં એવું માનતા હતા કે તેઓ કોઈ નિયમિત કસરત નથી કરતા, તેમનું સ્વાસ્થ્ય નબળું રહેતું હતું. જ્યારે તેમના મગજમાં એ વાત બેસાડવામાં આવી કે તેમનું રોજિંદું કામ પોતે જ એક શ્રેષ્ઠ કસરત છે, ત્યારે કોઈ પણ નવી આદત ઉમેર્યા વિના તેમના બ્લડપ્રેશર અને વજનમાં સુધારો થયો. શરીર મનની શ્રદ્ધાને અનુસરે છે, માત્ર કેલરીના ગણિતને નહીં.

આ વાત દલાલ સ્ટ્રીટના એક ટ્રેડરને બરાબર લાગુ પડે છે. ધારો કે રાજકોટના હિતેશભાઈ આખો દિવસ લેપટોપ સામે બેસીને સ્ક્રીન પર નજર ગાળે છે. સાંજે તેમને અપરાધભાવ સતાવે છે કે પોતે શરીર માટે કશું નથી કરતા. બીજી બાજુ, અમદાવાદના પરેશભાઈ ટ્રેડિંગના તણાવ વચ્ચે દિવસમાં પચાસ વાર સીડીઓ ચઢ-ઊતર કરે છે, ચાની કીટલી સુધી પગપાળા જાય છે અને શેરબજારના ઉતાર-ચઢાવ વચ્ચે ઊભા રહીને ફોન પર સોદા કરે છે. પરેશભાઈ માને છે કે આ ભાગદોડ જ તેમની સક્રિયતા છે. પરિણામે, પરેશભાઈનું હૃદય હિતેશભાઈ કરતાં વધુ તંદુરસ્ત રહે છે, ભલે બંનેમાંથી કોઈ જિમમાં પગ ન મૂકતું હોય.

મુદ્દો જિમની સભ્યતા ખરીદવાનો નથી, રોજીંદી ક્રિયાને જોવાની દ્રષ્ટિ બદલવાનો છે. તમે કરેલી મહેનતને જ્યાં સુધી તમારું મગજ માન્યતા આપતું નથી, ત્યાં સુધી શરીરને તેનો પૂરો ફાયદો મળતો નથી. સ્વ-ટીકા હંમેશાં કોલેસ્ટ્રોલ વધારવાનું કામ કરે છે.

શરીર એ જ સ્વીકારે છે જે મન મંજૂર કરે; અસંતોષની લાગણી સાથે દોડેલા પાંચ કિલોમીટર પણ આખરે વ્યર્થ જાય છે.