નિશ્ચિતતાનું પ્રીમિયમ

માણસનું મગજ અસલામતીથી ધ્રૂજે છે. ભવિષ્યમાં શું થશે એ કોઈ જાણતું નથી, પણ જે માણસ છાતી ઠોકીને ‘આમ જ થશે’ કહી દે, દુનિયા તેના ચરણોમાં રૂપિયા ઢોળી દે છે. આ માનસિકતાને અર્થશાસ્ત્ર અને બિઝનેસની ભાષામાં સર્ટેનટી પ્રીમિયમ કહે છે. આ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તે ચોક્કસ ખબર નથી, પણ આ વિચાર સદીઓ જૂનો છે. લોકો સચોટ પણ અચોક્કસ સત્ય કરતાં, ખોટી પણ પાકી ખાતરી પાછળ દોડે છે.

બજારમાં અનિશ્ચિતતાનો ભાવ હંમેશાં નીચો બોલાય છે અને ખાતરીનો ભાવ ઊંચો. જો તમે કોઈ ગ્રાહકને કહો કે પરિણામ સારું આવશે પણ થોડું જોખમ છે, તો તે ખચકાશે. પણ જો તમે કહો કે પરિણામ સાધારણ મળશે પણ ગેરંટી સાથે મળશે, તો તે હસતાં મુખે વધારાના પૈસા ચૂકવી દેશે. આ વધારાના પૈસા એ તમારી કાબેલિયતની કિંમત નથી. એ તો સામેવાળાના મનના ડરને શાંત કરવાની ફી છે.

આપણા દેશમાં વીમા કંપનીઓ અને બેંકો આ જ માનસિકતા પર અબજોનો કારોબાર ચલાવે છે. મધ્યમવર્ગીય પરિવારો વર્ષોથી એન્ડોવમેન્ટ પોલિસી કે ફિક્સ ડિપોઝિટમાં પૈસા રોકે છે. શેરબજાર લાંબા ગાળે ફુગાવાને હરાવીને બમણું વળતર આપી શકે છે, એ વાત સૌ જાણે છે. છતાં લોકો પાંચ કે છ ટકાના વળતરે સંતોષ માની લે છે, કારણ કે ત્યાં છેલ્લે કેટલા રૂપિયા મળશે તેનો ચોક્કસ આંકડો કાગળ પર છપાયેલો હોય છે. લોન લેતી વખતે પણ ફ્લોટિંગ વ્યાજદર સસ્તો હોવા છતાં ઘણા લોકો મોંઘો ફિક્સ્ડ રેટ પસંદ કરે છે. તેઓ નફાનું નુકસાન સહન કરી લેશે, પણ દર મહિને ઈએમઆઈ બદલાવાનો તણાવ સહન નહીં કરે.

વેપાર હોય કે કરિયર, જે વ્યક્તિ અનિશ્ચિતતા વચ્ચે પણ લોકોને શાંતિ અને આશ્વાસન વેચી શકે છે, તે બજારનો રાજા બને છે. કોર્પોરેટ જગતમાં એવા મેનેજરો વધુ પગાર મેળવે છે જેઓ પરિણામની ખોટી તો ખોટી, પણ અડગ ખાતરી આપી શકે છે. આપણે સત્યના પૂજારી નથી. આપણે માત્ર મનની શાંતિના ખરીદદાર છીએ.

દુનિયા જ્ઞાનની કિંમત નથી ચૂકવતી; એ માત્ર પોતાની ચિંતા હળવી કરવાનું પ્રીમિયમ ભરે છે.