બાયબેક સિદ્ધાંત

તમે પૈસા કમાવવા માટે કામ કરો છો કે કામ કરવા માટે પૈસા વાપરો છો? મોટા ભાગના લોકો વ્યવસાય કે નોકરી વધે એટલે વધુ કલાકો હોમી દે છે. આ આત્મઘાતી રસ્તો છે. બાયબેક સિદ્ધાંત સીધો હિસાબ માંડે છે: તમારો ધંધો તમને મોટો નથી કરતો, તમારો સમય તમને મોટો કરે છે. જ્યારે આવક વધે, ત્યારે સૌથી પહેલાં એ પૈસા વાપરીને પોતાનો સમય પાછો ખરીદી લો. જે કામો તમારી ઊર્જા ચૂસી લે છે અને જેમાં તમારી ખાસ કુશળતાની જરૂર નથી, તે બીજાને સોંપી દો.

આ વિચાર ઉદ્યોગસાહસિક ડેન માર્ટેલે પોતાના પુસ્તક 'બાય બેક યોર ટાઈમ'માં વિસ્તારથી મૂક્યો છે. સિદ્ધાંત સાદો છે પણ અમલ અઘરો છે. માણસ સફળ થાય એટલે તે વધારે ગળાડૂબ કામમાં ફસાય છે. તેને લાગે છે કે બધું હું પોતે કરીશ તો જ બરાબર થશે. આ અહંકાર સમયનો સૌથી મોટો ચોર છે. બાયબેકનો નિયમ કહે છે કે વધારાના નફામાંથી પહેલાં એવા સહાયકો કે વ્યવસ્થાઓ ઊભી કરો, જે તમારા નીચલા સ્તરના કામો ઉપાડી લે. મુક્ત થયેલો સમય વધુ મૂલ્યવાન નિર્ણયોમાં વાપરો.

આ વાત માત્ર કંપનીઓ કે કોર્પોરેટ જગત પૂરતી મર્યાદિત નથી. આપણા સંયુક્ત કુટુંબના ઘરોમાં આ ખેંચતાણ રોજ દેખાય છે. ધારો કે એક મોટા પરિવારમાં જેઠાણી આખો દિવસ રસોડાના રોટલા ઘડવામાં, વાસણની પળોજણમાં અને ઘરકામમાં ખર્ચી નાખે છે. પરિવારની આર્થિક સ્થિતિ સારી હોય, છતાં રસોઈયા કે નોકર રાખવામાં કુટુંબને સંકોચ થાય છે, કે 'આ તો બગાડ કહેવાય'. પરિણામે, જે સ્ત્રી પાસે પરિવારના નાણાકીય રોકાણો સંભાળવાની કે પારિવારિક વેપારને નવી દિશા આપવાની ગજબની બુદ્ધિ છે, તે પાંચ કલાક રસોડાની ગરમીમાં વેડફી દે છે.

સમય બચાવવા માટે ખર્ચેલા રૂપિયા એ ખર્ચ નથી, રોકાણ છે. જો તમારી કલાકની કિંમત એક હજાર રૂપિયા હોય, અને તમે બસો રૂપિયાનું કામ જાતે કરી રહ્યા હો, તો તમે દર કલાકે આઠસો રૂપિયા ગુમાવી રહ્યા છો. આ ગણિત સમજાઈ જાય તો જિંદગી હળવી બને છે. જે માણસ પોતાનો સમય ખરીદી શકતો નથી, તે પોતે બનાવેલા સામ્રાજ્યનો જ ગુલામ બનીને મરી જાય છે.

રૂપિયા બચાવવા માટે સમય વેડફવો એ ગરીબ માનસિકતા છે; સમય પાછો ખરીદવો એ સાચી અમીરાત છે.