ખરીદીને ઉકેલવાની વૃત્તિ

કોઈપણ નવી સમસ્યા આવે એટલે પાકીટ બહાર કાઢવું એ માણસની જૂની આદત છે. 'બાય-ટુ-સોલ્વ ટેન્ડન્સી' એટલે પરિશ્રમ કરવાને બદલે નાણાં ખર્ચીને ઉકેલ ખરીદી લેવાનો ભ્રમ. આ શબ્દ કોઈ એક પુસ્તકમાંથી આવ્યો નથી. પણ વિચાર રોજિંદી માનસિકતા પર ચોટ કરે છે. વજન ઘટાડવું હોય તો સવારે દોડવા જવાને બદલે મોંઘા જોગિંગ શૂઝ ખરીદી લેવા. ચોપડી લખવી હોય તો લખવા બેસવાને બદલે લેટેસ્ટ મોડેલનું લેપટોપ લઈ આવવું. બજાર તમારી આ નબળાઈ બરાબર જાણે છે.

આ વૃત્તિ પાછળ એક સરળ મનોવૈજ્ઞાનિક છેતરપિંડી કામ કરે છે. વસ્તુ ખરીદવાથી આપણા મગજને એવો સંતોષ મળી જાય છે કે કામ શરૂ થઈ ગયું. ગૂગલ પે કે ક્રેડિટ કાર્ડ સ્વાઇપ કરવું સહેલું છે, રોજ સવારે સાત વાગ્યે પસીનો પાડવો અઘરો છે. ખરીદી એક ક્ષણિક રાહત આપે છે, પરંતુ વાસ્તવિક પરિણામ શૂન્ય રહે છે. માણસ સાધનને જ સાધ્ય માની બેસે છે.

સુરતના કાપડ બજારના રિંગરોડ પર આ નાટક રોજ ભજવાય છે. નવી પેઢીના કોઈ ઉત્સાહી વેપારીને લાગે કે ધંધો ધીમો ચાલે છે. તે ઘરાકી કેમ ઘટી કે ગ્રાહક સાથેના સંબંધો કેમ તૂટ્યા તેનું વિશ્લેષણ નહીં કરે. તે સીધો લાખો રૂપિયાનો નવો ઈઆરપી સોફ્ટવેર ખરીદી લાવશે અથવા ઓફિસનું ઈન્ટીરિયર બદલી નાખશે. ગાદી પર બેસીને તાકા તપાસવાની આળસ હોય ત્યારે માણસ નવી સ્ક્રીનો ખરીદે છે. દુકાનમાં માલ સડતો રહે અને માલિક સોફ્ટવેરના ડેશબોર્ડ જોઈને ખુશ થતો રહે.

સમસ્યા પૈસા ખર્ચવાથી ઉકેલાતી નથી, પ્રક્રિયા બદલવાથી ઉકેલાય છે. ખરીદી માત્ર સગવડ આપે છે, સંકલ્પ નહીં. જો મૂળ મહેનત કરવાની તૈયારી ન હોય તો મોંઘા સાધનો માત્ર તમારો સમય અને તિજોરી ખાલી કરશે.

જે સમસ્યાનો ઉકેલ મહેનત છે, તેને ખરીદવા નીકળશો તો માત્ર બિલ હાથમાં આવશે.