માખણનો વધારાનો ઢોંગ

આ કોઈ અકાદમિક સિદ્ધાંત નથી, પણ રોજિંદી વ્યવહારુ ભાષામાંથી ઊતરી આવેલો એક સ્પષ્ટ વિચાર છે. કોઈ એક પુસ્તકે આ શબ્દ સત્તાવાર બનાવ્યો નથી. પણ તેનો અર્થ સાદો છે. વાફલ એટલે કે લોટનું એક સામાન્ય શેકેલું ચોસલું. એ પોતે સૂકું અને સાદું છે. તેના પર પીગળતું માખણ રેડી દેવાથી તેનો સ્વાદ ક્ષણભર સારો લાગે છે, પણ મૂળ રોટલાની ગુણવત્તા બદલાતી નથી. વિચાર એ છે કે જ્યારે પાયાની વસ્તુ નબળી હોય, ત્યારે તેની ઉપર આકર્ષક ચમક કે વધારાની ભેટનું એક પડ ચડાવીને લોકોને ભ્રમમાં રાખવામાં આવે છે. સપાટી પર માખણ ચોપડવું એ મૂળ ખોટ ઢાંકવાની જૂની યુક્તિ છે.

આપણે આ છળકપટને પ્રગતિ માની લઈએ છીએ. કોર્પોરેટ જગતમાં નબળી સર્વિસ આપતી કંપનીઓ ગ્રાહકને મફત ગિફ્ટ વાઉચર પકડાવી દે છે. હોટેલમાં રૂમ ગંદો હોય તો મેનેજર મફતમાં વધારાની ચા મોકલી આપે છે. આ માખણ છે. વાફલ હજુ પણ કાચો અને વાસી છે. માણસનું મગજ એટલું સસ્તું છે કે તે ક્ષણિક લાભ જોઈને પાયાના સવાલ ભૂલી જાય છે. વ્યવસાય હોય કે અંગત સંબંધો, મુખ્ય મુદ્દા પર કામ કરવાને બદલે ઉપરછલ્લી મલમપટ્ટી કરવી એ સહેલો રસ્તો છે.

ભારતીય રાજકારણમાં આ ખેલ દર પાંચ વર્ષે સોળે કળાએ ખીલે છે. કોઈ વિસ્તારમાં પીવાનું પાણી નથી, ગટર વ્યવસ્થા સડી ગઈ છે અને શાળાઓમાં છત નથી. નેતાઓ ત્યાં મૂળ માળખું ઊભું નહીં કરે, પણ ચૂંટણી આવતાં જ મફત અનાજ, મફત ડેટા કે તહેવાર પર રોકડ રકમની લહાણી કરશે. મતદાર ખુશ થઈ જાય છે. તે ભૂલી જાય છે કે આ મફતની યોજનાઓ માત્ર વાફલ પરનું માખણ છે. ગામનો રસ્તો તો હજુય ખાડાવાળો જ છે. અસલ સમસ્યા જીવતી રાખીને ઉપરથી સબસિડીનું માખણ ચોપડી દેવું એ આ દેશની સૌથી મોટી ચૂંટણી વ્યૂહરચના છે.

દેખાવ હંમેશાં વાસ્તવિકતા કરતાં સસ્તો પડે છે. કંપની હોય કે સરકાર, તેઓ જાણે છે કે મૂળ વ્યવસ્થા સુધારવામાં પરસેવો પડે, જ્યારે ઉપરથી થોડી મીઠાશ વેરવામાં ફક્ત પૈસા ખર્ચાય છે. સ્માર્ટ લોકો માખણ જોઈને લલચાતા નથી, તેઓ નીચે પડેલી વાનગીની જાત તપાસે છે.

જે લોકો પાયાની ભૂખ સંતોષી શકતા નથી, તેઓ હંમેશાં થાળી પર મફતનું માખણ વધારે પીરસે છે.