બોલિંગ ફીડબેક

બોલિંગમાં એક સીધો નિયમ છે. તમે દડો ફેંકો અને સામે રહેલા સ્ટમ્પ ઉડી જાય તો પરિણામ આંખ સામે છે. કોઈ સમિતિ બેસાડવી પડતી નથી. કોઈ મેનેજરનો રિપોર્ટ વાંચવો પડતો નથી. બોલિંગ ફીડબેક એટલે એવો પ્રતિભાવ જે ત્વરિત, નગ્ન અને અસંદિગ્ધ હોય. આ કોઈ જાણીતા મેનેજમેન્ટ ગુરુનો સિદ્ધાંત નથી કે કોઈ ખાસ પુસ્તકમાંથી ઉતરેલો શબ્દ નથી. આ શબ્દ રમતના મેદાનમાંથી ઉછીનો લીધેલો સીધો વિચાર છે. આધુનિક વ્યવસાયિક સાહિત્યમાં તેનો અર્થ સ્પષ્ટ છે: કામનું પરિણામ એટલું તાત્કાલિક મળવું જોઈએ કે સુધારો કરવા માટે કોઈના અભિપ્રાયની રાહ ન જોવી પડે.

આજના કોર્પોરેટ જગતમાં મોટા ભાગના કામ 'કર્ટન બોલિંગ' જેવા છે. તમે બોલ ફેંકો છો, પણ વચ્ચે પડદો છે. પિન પડી કે નહીં તે છ મહિના પછી વાર્ષિક રિવ્યૂમાં ખબર પડે છે. આ વિલંબ માણસને આળસુ અને અજ્ઞાની બનાવે છે. જ્યાં સુધી સાચો પ્રતિભાવ મળે ત્યાં સુધીમાં ખોટી આદતો પાકી થઈ ગઈ હોય છે. ઝડપી પ્રગતિનું રહસ્ય ક્ષમતામાં નથી, પ્રતિસાદની ઝડપમાં છે.

આ વાત સમજવી હોય તો આપણા ગામડાની સહકારી ડેરીમાં સવારે લાઈન લગાવીને ઊભેલા પશુપાલકોને જુઓ. ખેડૂત સ્ટીલની કિટલી લઈને દૂધ જમા કરાવવા આવે છે. ડેરીનો કર્મચારી એક નાની નળીથી સેમ્પલ લે છે અને તાત્કાલિક ટેસ્ટિંગ મશીનમાં નાખે છે. દસ સેકન્ડમાં ડિજિટલ સ્ક્રીન પર ફેટ અને એસએનએફના આંકડા આવી જાય છે. સાથે જ કાપલી નીકળે કે આજે દૂધનો શું ભાવ મળશે. આ છે અસલી બોલિંગ ફીડબેક. જો ખાણમાં ભેળસેળ થઈ હોય કે ગાય માંદી હોય તો ખેડૂતને સ્થળ પર જ ખબર પડી જાય છે. સાંજ પડતાં સુધીમાં તે ઢોરનું ખાણ બદલી નાખે છે. જો આ જ હિસાબ મહિને એકવાર થતો હોત તો આખી ડેરી ડૂબી ગઈ હોત.

જ્યાં પ્રતિભાવ મળવામાં અઠવાડિયા વીતી જાય ત્યાં વહીવટ સડે છે. જે વ્યવસ્થામાં પરિણામ તાત્કાલિક સ્ક્રીન પર ચમકે ત્યાં કોઈને સલાહ આપવી પડતી નથી. માણસ આપોઆપ પોતાની દિશા સુધારી લે છે.

જે રમતનું પરિણામ સ્કોરબોર્ડ પર તરત ન દેખાય, ત્યાં અમ્પાયર પણ ભ્રષ્ટ થઈ જાય છે.