બ્લાઇન્ડ સ્પોટ મેટ્રિક્સ

ગાડી ચલાવતી વખતે સાઇડ ગ્લાસમાં એક ખૂણો એવો રહી જાય છે જે દેખાતો નથી. અકસ્માત હંમેશાં એ જ અદ્રશ્ય ખૂણામાંથી ત્રાટકે છે. માણસ પોતાની ક્ષમતા અને પોતાની કંપની વિશે પણ આવો જ ભ્રમ પાળે છે. રોબર્ટ બ્રૂસ શો નામના મેનેજમેન્ટ સલાહકારે ૨૦૧૪માં પોતાના પુસ્તક 'લીડરશિપ બ્લાઇન્ડસ્પોટ્સ'માં આ સાદો પણ જોખમી નિયમ સમજાવ્યો હતો. એમણે એક ચોકઠું બનાવ્યું જેને બ્લાઇન્ડ સ્પોટ મેટ્રિક્સ કહે છે. જે આપણને ખબર છે અને જે આપણને દેખાતું નથી, એ બે વચ્ચેનું અંતર એટલે તમારી પડતીની જગ્યા.

નેતાઓ અને મોવડીઓ માને છે કે તેમને બધું જ દેખાય છે. આ અહંકાર જ સૌથી મોટો પડદો છે. તમારી પોતાની નજરે જે તાકાત છે, કદાચ બહારની દુનિયા માટે એ નબળાઈ બની ચૂકી હોય. સંસ્થામાં અસંમતિનો અવાજ દબાવી દેવામાં આવે ત્યારે બ્લાઇન્ડ સ્પોટ મોટો થતો જાય છે. લોકો ખુશામત સાંભળવા ટેવાય છે. જોખમો સામે ઊભાં હોય તોપણ માણસ એવું જ માની બેસે છે કે પોતાનો અંદાજ ક્યારેય ખોટો ન પડી શકે.

આ મેટ્રિક્સનો ઉપયોગ જિંદગીના અંગત વર્તુળમાં પણ બરાબર બેસે છે. આપણાં સંયુક્ત કુટુંબોનો વિચાર કરો. ઘરના વડીલ દાયકાઓથી માનતા હોય કે આખો પરિવાર એક તાંતણે બંધાયેલો છે અને બધાં સુખી છે. એમના માટે આ એક અતૂટ તાકાત છે. પણ અંદરખાને નવી વહુઓ કે જુવાન દીકરાઓ ગૂંગળાતા હોય. કોઈ કશું બોલતું નથી, કારણ કે વડીલ સાંભળવા તૈયાર નથી. વડીલનો આ વણજોયેલો ખૂણો એક દિવસ વાસણો ખખડે ત્યારે આખા ઘરના ટુકડા કરી નાખે છે. જેને એકતા માનતા હતા, એ વાસ્તવમાં લાચારી હતી.

પોતાની નબળાઈ ઓળખવી સહેલી છે, પણ જે દેખાતું જ નથી એને શોધવું અઘરું છે. સત્તા કે સફળતા આવે ત્યારે માણસ ટીકાકારોના અવાજ સાંભળવાનું બંધ કરી દે છે. આ મેટ્રિક્સ તમને અરીસા સામે ઊભા રાખે છે. તમારે પૂછવું પડે કે હું એવું શું નથી જોઈ રહ્યો જે બાકીના બધાને સ્પષ્ટ દેખાય છે? આ સવાલ પૂછવાની હિંમત ન હોય તો ખાડામાં પડવાની તૈયારી રાખવી પડે.

તમે આંખ મીંચી લો એટલે સામે ઊભેલો પહાડ અદ્રશ્ય નથી થઈ જતો.