બાયોમ ડિપ્લીશન સિદ્ધાંત

અતિશય ચોખ્ખાઈ ક્યારેક માણસને અંદરથી પોકળ બનાવી દે છે. ‘બાયોમ ડિપ્લીશન સિદ્ધાંત’ આ તબીબી હકીકત સમજાવે છે. માણસનું શરીર લાખો વર્ષોથી જીવાણુઓ, બેક્ટેરિયા અને પરોપજીવીઓ સાથે સહઅસ્તિત્વમાં ઉત્ક્રાંત થયું છે. આ સૂક્ષ્મજીવો શરીર માટે દુશ્મન નહોતા, તાલીમશાળા હતા. આધુનિક સુવિધા અને સેનિટાઈઝરે આ તમામ જૂના સાથીદારોને સાફ કરી નાખ્યા. પરિણામ? આપણું રોગપ્રતિકારક તંત્ર નવરું પડી ગયું. જ્યારે સૈન્ય પાસે લડવા માટે સાચો શત્રુ ન બચે, ત્યારે તે ઘરના જ લોકો પર હુમલો કરે છે. આ જ એલર્જી અને ઓટોઇમ્યુન બીમારીઓનું મૂળ છે.

આ વિચાર જાણીતી ‘હાઇજીન હાઇપોથેસિસ’નું વૈજ્ઞાનિક અને આધુનિક રૂપ છે. ડ્યુક યુનિવર્સિટીના સંશોધક વિલિયમ પાર્કર અને તેમના સાથીઓએ આ સિદ્ધાંતને વ્યવસ્થિત રીતે આગળ મૂક્યો હતો. તેમનો દલીલ-મુદ્દો સાદો હતો: આપણે ગંદકી હટાવવાની લ્હાયમાં શરીરનું આખું કુદરતી ઇકોસિસ્ટમ નષ્ટ કરી દીધું. શરીરને ઘડવા માટે થોડો સંઘર્ષ અને થોડો કાદવ અનિવાર્ય હતા. તમે એ કાદવ છીનવી લીધો.

આ નિયમ ફક્ત જીવવિજ્ઞાન પૂરતો સીમિત નથી, મગજ અને સમાજ માટે પણ એટલો જ સાચો છે. અતિશય સંરક્ષિત વાતાવરણ માણસની માનસિક ક્ષમતા બગાડે છે. કટોકટી કે નાના આંચકા ન વેઠનાર મગજ પ્રથમ મુશ્કેલીમાં જ હાર માની લે છે. ઘર્ષણ વિના કોઈ સ્નાયુ કે વિચાર મજબૂત બની શકતો નથી.

દિલ્હીના મુખર્જી નગરમાં કે ગાંધીનગરમાં યુપીએસસીની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓને જુઓ. મા-બાપ તેમને એસી રૂમ, ટિફિન અને બધી સુખ-સગવડ આપીને દુનિયાના દરેક તણાવથી દૂર રાખે છે. કોઈ સામાજિક જવાબદારી નહીં, ઘરની કોઈ ચિંતા નહીં. આ વિદ્યાર્થી એકદમ જંતુમુક્ત વાતાવરણમાં પુસ્તકો ગોખે છે. પણ જેવો પહેલી પ્રિલિમ્સનો ફટકો પડે કે ઇન્ટરવ્યુમાં અનપેક્ષિત સવાલ પૂછાય, તેનું મનોબળ કાચની જેમ તૂટી જાય છે. અસલી દુનિયાના આંચકાઓની ગેરહાજરી તેના મગજને નિર્બળ બનાવી દે છે.

જીવનમાંથી તમામ કાદવ સાફ કરી નાખશો, તો માણસ માટીની ઢીંગલી જેવો નાજુક થઈ જશે.