બિલેબલ અવર ટ્રેપ

તમે કામ કેટલું ઉત્તમ કર્યું એના પૈસા નથી મળતા, પણ એ કામ પૂરું કરતાં કેટલી કલાકો બગાડી એના નાણાં મળે છે. આ એક વિચિત્ર છટકું છે. કોર્પોરેટ જગતમાં વકીલો, ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ અને કન્સલ્ટન્ટ્સ વર્ષોથી કલાકના હિસાબે ફી વસૂલે છે. આ વ્યવસ્થા ઉપરથી ન્યાયી લાગે છે, પણ અંદરથી સડેલી છે. એ માણસને ઝડપી અને હોશિયાર બનવાની સજા આપે છે.

આ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તે ચોક્કસ નોંધાયેલું નથી. આધુનિક બિઝનેસ અને કન્સલ્ટિંગ સાહિત્યમાં આ સિન્ડ્રોમ લાંબા સમયથી ચર્ચાય છે. જો તમે કોઈ ગૂંચવણભરી સમસ્યા દસ મિનિટમાં ઉકેલી નાખો, તો આ મોડેલ મુજબ તમને માત્ર દસ મિનિટની ફી મળે. પણ જો કોઈ ઠોઠ માણસ એ જ કામ માટે આઠ કલાક લેપટોપ સામે માથું કૂટે, તો એ આઠ કલાકનું બિલ ફાડે. પરિણામે કાર્યક્ષમતા મરી જાય છે અને જાણીજોઈને સમય ખેંચવાની પ્રવૃત્તિને પ્રોત્સાહન મળે છે.

આ ફાંસો તમારી આવકની પણ એક મર્યાદા બાંધી દે છે. દિવસમાં ચોવીસ કલાકથી વધુ સમય કોઈ પાસે નથી. જો તમે માત્ર કલાકો વેચીને કમાતા હો, તો તમે ક્યારેય મુક્ત ન થઈ શકો. અનુભવ વધે એટલે માણસ ઝડપી બને, પણ આ મોડેલમાં ઝડપી બનવું એટલે પોતાની જ આવક પર કૂહાડી મારવી. ગ્રાહકને તમારા સમયમાં નહીં, પરિણામમાં રસ હોવો જોઈએ. છતાં આખી સિસ્ટમ ઘડિયાળના કાંટા સાથે બંધાયેલી રહે છે.

આને ક્રિકેટના મેદાન પર મૂકીને સમજો. ધારો કે કોઈ ફાસ્ટ બોલરને ઓવર ફેંકવાના નહીં, પણ મેદાન પર ઊભા રહેલા સમય મુજબ પૈસા મળતા હોય. જો એ પહેલી જ ઓવરમાં ત્રણ યોર્કર મારીને ટીમને ઓલઆઉટ કરી દે, તો એને પાંચ મિનિટનું મહેનતાણું મળે. આ સંજોગોમાં એ શા માટે ઝડપથી વિકેટ લે? એ તો ધીમે ધીમે રનઅપ લેશે, વારંવાર ફિલ્ડિંગ બદલશે અને રમતને સાંજ સુધી ખેંચશે. રમતમાં આ હાસ્યાસ્પદ લાગે, પણ આપણી ઓફિસોમાં આ જ તમાશો રોજેરોજ ચાલે છે.

જે વ્યવસ્થા સ્પીડ માટે દંડ કરે અને આળસને પગાર આપે, તે વ્યવસાય નથી પણ કાયદેસરની છેતરપિંડી છે.