કેળા સિદ્ધાંત

કેળાં હંમેશાં કાચાં જ વેચાય છે. પીળાં થઈને પાકી જાય પછી લારીવાળો તેને લાંબો સમય સાચવી શકતો નથી. એટલે એ કાચાં કેળાં તમારા હાથમાં પકડાવી દે છે, જેથી એ તમારા ઘરમાં ધીમે ધીમે પાકે. આધુનિક વેપાર જગતમાં આને બનાના પ્રિન્સિપલ કહે છે. કંપનીઓ અડધોપડધો, અધકચરો કે બગ્સથી ભરેલો માલ બજારમાં ઉતારી દે છે. એમને પૂરી તૈયારી કરવાની ધીરજ નથી હોતી. પરિણામ એ આવે છે કે ગ્રાહક પોતે જ એ પ્રોડક્ટનું ટેસ્ટિંગ કરે છે, ફરિયાદો નોંધાવે છે અને કંપની ધીમે ધીમે સુધારા મોકલે છે. પ્રોડક્ટ ગ્રાહકના ઘરમાં પાકે છે.

આ વિચાર ખાસ કરીને સોફ્ટવેર અને ટેકનોલોજીની દુનિયામાંથી બહાર આવ્યો છે. કંપનીઓ પોતાનું સોફ્ટવેર આખરી ઓપ આપ્યા વગર લોન્ચ કરી દે છે અને પછી અપડેટ્સના નામે સુધારતી રહે છે. વેપારની આ ચાલાકી હવે માત્ર કમ્પ્યુટર પૂરતી સીમિત નથી રહી. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ગાડીઓ અને સામાન્ય ઉપભોક્તા ચીજોમાં પણ આ રોગ ઘર કરી ગયો છે. સમયસર માર્કેટ કબજે કરવાની લાલચમાં કંપનીઓ ગ્રાહકને અનપેઇડ ટેસ્ટર બનાવી દે છે. તમે પૂરા પૈસા ચૂકવો છો અને સામે મળે છે અધૂરો પ્રયોગ.

આ પદ્ધતિ ઉત્પાદક માટે જોખમી પણ સાબિત થઈ શકે છે. જ્યારે કાચું કેળું ઘરમાં પહોંચીને મીઠું થવાને બદલે સડી જાય, ત્યારે ગ્રાહક દુકાન બદલી નાખે છે. વિશ્વસનીયતા એક વાર ગુમાવ્યા પછી પાછી નથી મળતી. સસ્તું વેચવા કે વહેલા પહોંચવાની ઉતાવળમાં અધૂરી ચીજ ધાબડી દેવી એ લાંબા ગાળે વેપારનો જીવ લે છે.

સુરતના કાપડ બજારમાં આ ખેલ રોજેરોજ જોવા મળે છે. દિવાળી કે લગ્નસરાની સિઝન માથે હોય ત્યારે ટેક્સટાઇલ મિલવાળા ઉતાવળમાં કાચું પ્રિન્ટિંગ કે નબળું ડાઇંગ થયેલા તાકા બજારમાં ઉતારી દે છે. સુરતના વેપારીઓ માને છે કે માલ એકવાર દુકાનદાર પાસે પહોંચી જાય, પછી થોડી ઘણી ખામી હશે તો ડિસ્કાઉન્ટ આપીને પતાવી દઈશું. પણ પરિણામે, જ્યારે સાડી કે ડ્રેસ પહેલી જ વારમાં રંગ છોડે છે ત્યારે આખી પેઢીની આબરૂનો છેદ ઊડી જાય છે. બજારમાં માલ પહોંચાડવો અને ઉત્કૃષ્ટ માલ પહોંચાડવો, એ બંને વચ્ચે જમીન-આસમાનનો તફાવત છે.

ગ્રાહકને માલ વાપરવો છે, તમારી ફેક્ટરીની ભૂલો સુધારવાની મજૂરી નથી કરવી.