ધ્યાનનો શેષ ભાગ

તમે એક કામ છોડીને તરત બીજા કામ પર કૂદો છો ત્યારે મગજ તમારી સાથે કૂદી શકતું નથી. શરીર સ્ક્રીન બદલે છે, પણ બુદ્ધિનો અડધો હિસ્સો પાછળ છૂટી ગયેલા કામમાં અટવાયેલો રહે છે. આ અધકચરા ખેંચાણને ધ્યાનનો શેષ ભાગ કહેવાય. માણસનું મગજ કોમ્પ્યુટર નથી કે એક ક્લિક પર બધી ટેબ બંધ થઈ જાય. દરેક અધૂરું કામ મનમાં એક પાતળો દોરો બાંધી રાખે છે. પરિણામે, તમે જે નવું કામ હાથમાં લો છો તેમાં તમારો પૂરો પાવર વપરાતો જ નથી.

આ વિચાર સોફી લેરોય નામના બિઝનેસ પ્રોફેસરે ૨૦૦૯ના એક સંશોધન પેપરમાં વ્યવસ્થિત રીતે રજૂ કર્યો હતો. પાછળથી કેલ ન્યુપોર્ટે પોતાના પુસ્તક 'ડીપ વર્ક'માં આ વિચારને આખી દુનિયા સામે લોકપ્રિય બનાવ્યો. લેરોયે બતાવ્યું કે જ્યારે આપણે કોઈ અધૂરું કામ છોડીને બીજા કામમાં માથું મારીએ છીએ, ત્યારે જૂના કામનો ભૂતકાળ નવા કામની ક્ષમતાને ચૂસી લે છે. આપણને વહેમ હોય છે કે આપણે મલ્ટિટાસ્કિંગ કરીએ છીએ, વાસ્તવમાં આપણે આપણી પોતાની બુદ્ધિને કટકે કટકે વહેંચીને નબળી પાડી રહ્યા હોઈએ છીએ.

ધ્યાન ભટકવાનો આ રોગ આજના ડિજિટલ યુગમાં સામાન્ય બની ગયો છે. ઓફિસમાં કોઈ મહત્વનો રિપોર્ટ લખતાં લખતાં તમે પાંચ સેકન્ડ માટે વૉટ્સએપ કે ફેસબુક જોઈ લો છો. કોઈ સગાનો કડવો મેસેજ વાંચ્યો અથવા ટીવી ન્યૂઝની ચીસાચીસ કરતી હેડલાઇન જોઈ લીધી. તમે ફોન તરત ટેબલ પર ઊંધો મૂકી દો છો. તમને લાગે છે કે તમે પાછા કામ પર આવી ગયા. પણ એ ખોટું છે. તમારા મગજનો ૨૦ ટકા હિસ્સો હજી પણ એ તૂટેલા ન્યૂઝ કે વૉટ્સએપ ગ્રૂપની બોલાચાલીમાં જ ઘૂમરાય છે. મૂળ કામ ધીમું પડે છે અને ભૂલો વધે છે.

આ શેષ ધ્યાન ઉત્પાદકતાનો શાંત હત્યારો છે. તમે આખો દિવસ કામ કર્યું હોવાનો સંતોષ લો છો, પણ સાંજ પડે ત્યારે હાથમાં કશું નક્કર હોતું નથી. મગજ થાકીને લોથપોથ થઈ જાય છે, કારણ કે તેણે સેંકડો અલગ-અલગ વિચારોના અંશો સાથે કુસ્તી લડવી પડી છે. એક સમયે એક જ કામ પૂરું કરવું એ કોઈ આધ્યાત્મિક સલાહ નથી, પણ બુદ્ધિ બચાવવાની મૂળભૂત જરૂરિયાત છે.

જે માણસ દરેક ઘંટડીએ ડોક ફેરવે છે, તેનું મગજ આખો દિવસ બીજાના એંઠા વિચારો જ સાફ કરતું રહે છે.