એજીઆઈએલ માળખું

કોઈ પણ માનવ સંસ્થા કે સમાજ કેવી રીતે ટકી રહે છે? ઉત્સાહથી નહીં, નક્કર વ્યવસ્થાથી. અમેરિકન સમાજશાસ્ત્રી ટાલકોટ પાર્સન્સે ૧૯૫૦ના દાયકામાં આ સમજાવવા માટે ચાર અંગ્રેજી અક્ષરો આપ્યા: એ, જી, આઈ, એલ (AGIL). એડેપ્ટેશન એટલે અનુકૂલન, ગોલ અટેઈનમેન્ટ એટલે લક્ષ્યસિદ્ધિ, ઇન્ટિગ્રેશન એટલે આંતરિક એકતા અને લેટન્સી એટલે મૂલ્યોની જાળવણી. પાર્સન્સનો દાવો સીધો હતો. કુટુંબ હોય, કંપની હોય કે આખો દેશ—આ ચાર પૈડાં સરખા ન ફરે તો ગાડી ઊંધી વળે.

પહેલું અંગ એડેપ્ટેશન છે. સંસ્થાએ બહારની પરિસ્થિતિ સામે સાધન-સંપત્તિ ભેગી કરવી પડે. બીજું ગોલ છે, ક્યાં પહોંચવું છે તે નક્કી કરવું પડે અને નિર્ણય લેવા પડે. ત્રીજું ઇન્ટિગ્રેશન છે. લોકો અંદરોઅંદર લડી ન મરે, સંઘર્ષ ન થાય અને સહકાર ટકે તે જોવું. ચોથું લેટન્સી છે. જે સંસ્કૃતિ કે વિચારથી સંસ્થા ઊભી થઈ છે, તેનું સિંચન નવું આવનાર પેઢીમાં ચાલુ રહેવું જોઈએ. આ ચારમાંથી એક પણ ઘટક લંગડો બને એટલે આખી સિસ્ટમ ભાંગી પડે.

આપણે ત્યાં મોટા ભાગના સંગઠનો ઉત્સાહમાં શરૂ થાય છે અને માળખાના અભાવે મરી જાય છે. લોકો માને છે કે માત્ર ઈરાદો સારો હોય એટલે બધું ચાલે. ખોટી વાત છે. ઈરાદાઓથી રોટલો નથી શેકાતો, સંગઠન વ્યવસ્થાથી ચાલે છે. જ્યારે કોઈ કંપની કે સંસ્થા મુશ્કેલીમાં આવે, ત્યારે સમસ્યા તેના માણસોમાં નથી હોતી, આ ચાર મૂળભૂત કાર્યોના અસંતુલનમાં હોય છે.

તમારા શહેરની નવરાત્રિ મંડળ કે ગણેશોત્સવ સમિતિ જુઓ. જો સ્પોન્સરશિપ અને પૈસા ન લાવી શકે, તો અનુકૂલન ખોરવાય. નવ દિવસ મંડપ બંધાઈ જાય અને ડીજે વાગે એ લક્ષ્ય છે. કમિટીના જુદા જુદા સભ્યો વચ્ચે ઝઘડા ન થાય અને પોલીસની પરવાનગી સચવાય એ ઇન્ટિગ્રેશન છે. અને માતાજી પ્રત્યેની શ્રદ્ધા કે શેરીની સંસ્કૃતિ સચવાઈ રહે એ લેટન્સી છે. માત્ર ગરબા ગાવાની હોંશ હોય પણ હિસાબ કે એકતા ન હોય, તો દસમા દિવસે મંડળમાં લાકડીઓ ઊછળે છે.

સંગઠન ચલાવવું એ ભાવનાઓનો ખેલ નથી, ચાર ખૂણા સાચવવાની અદ્રશ્ય એન્જિનિયરિંગ છે.