અચાનક પ્રગટતી પ્રતિભા

માથામાં એક જોરદાર ફટકો વાગે છે, કે સ્ટ્રોક આવે છે, અને સામાન્ય માણસ રાતોરાત અસાધારણ જીનિયસ બની જાય છે. આ કોઈ સસ્તી ફિલ્મી વાર્તા નથી, મેડિકલ સાયન્સની વાસ્તવિકતા છે. તેને અક્વાયર્ડ સવાન્ટ સિન્ડ્રોમ કહે છે. માણસ આખી જિંદગી સાવ સામાન્ય રહ્યો હોય. અચાનક મગજમાં થયેલી ઇજા પછી તે જટિલ ગણિત ઉકેલવા લાગે, અદભુત પિયાનો વગાડે કે અસાધારણ પેઇન્ટિંગ બનાવવા માંડે. તેનું મગજ પોતાની પુનઃરચના એવી રીતે કરે છે કે કોઈ એક છુપાયેલો ખૂણો પૂર્ણપણે ખુલી જાય છે.

આ સ્થિતિ પર અમેરિકન સાયકિયાટ્રિસ્ટ ડૉ. ડેરોલ્ડ ટ્રેફર્ટે દાયકાઓ સુધી ઊંડું સંશોધન કર્યું છે. દુનિયામાં આવા બહુ જૂજ કિસ્સા નોંધાયા છે. મગજનો ડાબો હિસ્સો ઇજાગ્રસ્ત થાય ત્યારે જમણો હિસ્સો તે નુકસાન ભરપાઈ કરવા માટે અતિશય સક્રિય બને છે. પરિણામે કળા કે આંકડાશાસ્ત્રની દિવ્ય કહી શકાય તેવી ક્ષમતા અનલોક થાય છે.

આ વાત આપણને આપણા પોતાના મગજ વિશે ચોંકાવનારી વાસ્તવિકતા સમજાવે છે. જે પ્રતિભા કોઈ ફટકા પછી બહાર આવી, તે પહેલેથી અંદર દબાયેલી પડી હતી. આપણું સામાજિક મગજ આપણને વ્યવહારુ રાખવા માટે આપણી જ ઘણી ઊંડી શક્તિઓ દબાવી રાખે છે. સામાન્ય બનવાની જીદમાં અસાધારણતા ઊંઘતી રહે છે.

આપણા મંદિરો અને ધાર્મિક ઉત્સવોમાં આ વાતનું એક રસપ્રદ સામાજિક પ્રતિબિંબ જોવા મળે છે. અંબાજી કે પાવાગઢના ટ્રસ્ટમાં વર્ષોથી પાવતી કાપતો એક કારકુન હોય, જેણે કદી કોઈ શાસ્ત્ર ભણ્યું ન હોય. અકસ્માત કે બીમારી પછી અચાનક નવરાત્રિમાં તે આંખો મીંચીને જટિલ ચંડીપાઠના શ્લોકો અને જ્યોતિષની ગણતરીઓ મોંઢે બોલવા લાગે. સમાજ તરત તેના પગે પડી જાય છે. લોકો તેને માતાજીનો ચમત્કાર કે પૂર્વજન્મની કૃપા માની લે છે, જ્યારે હકીકતમાં તે માનવ મગજના તાર બદલાઈ જવાની શુદ્ધ ન્યુરોલોજીકલ ઘટના હોય છે.

ચમત્કાર આકાશમાંથી નથી ટપકતો, તમારા ખોપરીના અંધારા ખૂણામાં જ કેદ હોય છે.