પાંચ કલાકનો નિયમ

મોટા ભાગના માણસો આખો દિવસ દોડતા રહે છે, પણ આગળ ક્યાંય પહોંચતા નથી. સવારે ઊઠ્યાથી રાત સુધી માત્ર આગ ઓલવવાનું કામ ચાલે છે. ઈમેઈલ, ફોન, મિટિંગો અને હિસાબો. આ સતત ચાલતી વ્યસ્તતા વ્યક્તિને અંદરથી ખાલી કરી નાખે છે. પાંચ કલાકનો નિયમ આ પાગલપન સામે એક સાદો બંધ બાંધે છે. અઠવાડિયાના કામના પાંચ દિવસોમાં, દરરોજ એક કલાક માત્ર અને માત્ર શીખવા, વાંચવા અને મનન કરવા માટે અનામત રાખવો. એટલે કે અઠવાડિયાના કુલ પાંચ કલાક. આ સમય કોઈ તાત્કાલિક કામ પતાવવાનો નથી, પણ બુદ્ધિને ધાર કાઢવાનો છે.

આ વિચાર અમેરિકન લેખક અને ઉદ્યોગસાહસિક માઈકલ સિમન્સે દુનિયા સમક્ષ મૂક્યો હતો. તેમણે જોયું કે બેન્જામિન ફ્રેન્કલિનથી માંડીને આજના સફળ ઉદ્યોગપતિઓ પોતાના સૌથી વ્યસ્ત દિવસોમાં પણ રોજ એકાદ કલાક વાચન અને વિચાર માટે કાઢી લેતા હતા. ફ્રેન્કલિન દરરોજ સવારે પોતાના માટે પ્રશ્નો પૂછતા, પુસ્તકો વાંચતા અને નવી યોજનાઓ ઘડતા. સિમન્સે આ પેટર્ન પકડી પાડી અને તેને નામ આપ્યું: ફાઈવ-અવર રૂલ. આ કોઈ જાદુ નથી, દૈનિક શિસ્ત છે.

આ નિયમ શા માટે જરૂરી છે? કારણ કે જ્ઞાનનું ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ મળે છે. જો તમે માત્ર ઉત્પાદન કરવામાં જ ખપી જશો, તો થોડા વર્ષોમાં તમારું જ્ઞાન જૂનું થઈ જશે. તમે એક જ વર્ષનો અનુભવ દસ વાર જીવનારા કારકૂન બનીને રહી જશો. જે માણસ રોજ એક કલાક પુસ્તકો પાછળ, પોતાની ભૂલો તપાસવા પાછળ કે કોઈ નવું કૌશલ્ય કેળવવા પાછળ ખર્ચે છે, તે લાંબા ગાળે બીજા બધા કરતાં એક આખો યુગ આગળ નીકળી જાય છે.

આપણી આઝાદીની લડાઈ વખતે બાબાસાહેબ આંબેડકરનો દાખલો જુઓ. લંડનમાં ભણતા હોય કે મુંબઈમાં સામાજિક આંદોલનોની આગ વચ્ચે ઊભા હોય, તેઓ રોજ કલાકો સુધી પુસ્તકો વચ્ચે ગળાડૂબ રહેતા. ગોળમેજી પરિષદ હોય કે બંધારણ સભા, વિરોધીઓ સામે દલીલ કરતી વખતે તેમની પાસે માત્ર ગુસ્સો નહોતો, વાંચનનું પ્રચંડ બળ હતું. આખો દેશ રાજકીય ભાષણોમાં વ્યસ્ત હતો ત્યારે આંબેડકર બંધારણ અને અર્થશાસ્ત્રના થોથાં ઉથલાવીને ભવિષ્યની તૈયારી કરતા હતા. કટોકટી વચ્ચે પણ રોજ એકાંત ચોરીને શીખતા રહેવું એ જ વિજેતાની ખરી ઓળખ છે.

જે માણસ પાસે વાંચવા માટે રોજ એક કલાક નથી, એની પાસે ભવિષ્યમાં પસ્તાવા સિવાય કશું નહીં હોય.