૧-૩-૧ નો નિયમ

મોટા ભાગના માણસો પાસે સમસ્યાઓની લાંબી યાદી હોય છે, પણ ઉકેલ એકેય હોતો નથી. ઓફિસ હોય કે ઘર, લોકો ઉપરી પાસે કે વડીલ પાસે માત્ર કકળાટ લઈને દોડી જાય છે: 'આ નથી ચાલતું, હવે શું કરીએ?' આ આદત આળસુ મગજની નિશાની છે. ૧-૩-૧ નો નિયમ આ બાલિશ માનસિકતા પર સીધો પ્રહાર કરે છે. આ નિયમ સીધો અને સાફ છે: પહેલાં એક સ્પષ્ટ સમસ્યા ઓળખો, તેના ત્રણ સંભવિત ઉકેલ શોધો, અને તેમાંથી એક સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉપાયની ભલામણ કરો. ફરિયાદ લઈને કોઈની સામે ઊભા રહેવું સરળ છે, પરંતુ વિકલ્પો સાથે ઊભા રહેવું વિચાર માંગી લે છે.

કેનેડિયન ઉદ્યોગસાહસિક અને બિઝનેસ કોચ ડેન માર્ટેલે આ પદ્ધતિ પોતાના વ્યવસાયિક અનુભવોમાંથી પ્રચલિત કરી છે. એમણે જોયું કે કંપનીના કર્મચારીઓ નાની-મોટી અડચણો વખતે બોસનો સમય બગાડે છે. માર્ટેલે નિયમ બનાવ્યો કે મારી કેબિનમાં આવો ત્યારે માત્ર માથાનો દુખાવો લઈને ન આવો. સમસ્યા એક જ (૧) વ્યાખ્યાયિત કરો. પછી ગમે ત્યાંથી ત્રણ (૩) વ્યવહારુ રસ્તા શોધી લાવો, અને છેલ્લે એમાંથી તમારો એક (૧) નિર્ણય જણાવો કે શા માટે આ જ રસ્તો શ્રેષ્ઠ છે. બોસનું કામ માત્ર હા કે ના પાડવાનું રહે, વિચારવાનું કામ તમારું છે.

આ નિયમનું મહત્ત્વ માત્ર કોર્પોરેટ ઓફિસ પૂરતું નથી, રોજિંદી જિંદગીમાં જવાબદારી સ્વીકારવાનું આ શસ્ત્ર છે. જ્યારે તમે સામેવાળાને ત્રણ વિકલ્પ આપો છો, ત્યારે તમે માત્ર મુશ્કેલી નથી જોતા, શક્યતાઓ પણ માપો છો. તમે બુદ્ધિ વગરના મજૂર મટીને વિચારતા માણસ બનો છો. માણસ ક્યારેય પરાધીન નથી રહેતો જ્યારે એ પોતે ત્રણ દરવાજા ખોલીને બતાવે છે.

અમદાવાદના નવરંગપુરામાં ચાલતા એક કોચિંગ ક્લાસનો દાખલો લો. બોર્ડની પરીક્ષાને બે મહિના બાકી છે અને ફિઝિક્સના સર અચાનક નોકરી છોડી ગયા. સંચાલક અશ્વિનભાઈ પાસે સ્ટાફનો માણસ ગભરાઈને દોડી આવે: 'સાહેબ, સિલેબસ અટકી ગયો, છોકરાઓ હોબાળો કરશે!' આ જૂની પદ્ધતિ છે. હવે ૧-૩-૧ નિયમ વાપરો: સમસ્યા એક છે—ફિઝિક્સના બાકી રહેલા પાંચ ચેપ્ટર. ત્રણ ઉકેલ: પહેલો, જૂના સિનિયર ટીચરને ડબલ ફી આપીને રવિવારે મેરેથોન લેક્ચર ગોઠવવા. બીજો, રેકોર્ડેડ વિડીયો લેક્ચર્સ આપી ડાઉટ સેશન રાખવા. ત્રીજો, બીજા કોઈ જાણીતા સર સાથે સાંજના સમય માટે પાર્ટ-ટાઈમ કરાર કરવો. અને છેલ્લે સ્ટાફ કહેશે: 'મારી ભલામણ પહેલો વિકલ્પ છે, કારણ કે વિદ્યાર્થીઓ ફેસ-ટુ-ફેસ ભણવા ટેવાયેલા છે.' અશ્વિનભાઈએ માત્ર સહી જ કરવાની રહે.

ફરિયાદ લઈને આવનાર માત્ર ભારરૂપ ટપાલી છે, ઉકેલ સાથે લાવનાર જ સાચો ભાગીદાર છે.